Sáng nào vội đi làm, nhiều nhà cũng chỉ kịp luộc một quả trứng. Trứng luộc bỏ túi, vừa đi vừa bóc vỏ, ăn xong là tới chỗ làm. Có nhà thì chiên một quả trứng, kẹp vào ổ bánh mì cho con mang đi học. Quả trứng gà nhỏ như vậy mà đã nuôi bao nhiêu thế hệ người Việt khôn lớn. Nhà nghèo hay nhà khá, nhà nào cũng có trứng gà trong bếp. Nó rẻ, dễ kiếm, dễ nấu, mà ăn thì no lâu.
Sách dưỡng sinh xưa xếp trứng gà vào danh mục những món ăn đãi bồi cho người mất sức, người mới ốm dậy. Trong sách, người ta kể ra nhiều cách dùng trứng gà: trứng gà khuấy với sữa cho vừa nóng, trứng chưng mặn hay chưng ngọt, trứng chiên cuộn chả, trứng gà nấu với nước trà. Những cách làm này đều có một điểm chung: trứng được nấu chín mềm, dễ ăn, dễ tiêu. Người mới ốm dậy, bao tử còn yếu, ăn một quả trứng chưng mềm thì nhẹ nhàng hơn nhiều so với ăn thịt cá.
Sách cũng dặn một nguyên tắc chung khi chọn thức ăn cho người yếu: chỉ nên dùng gạo lứt, trái cây chín và các thứ rau có nhiều dưỡng chất, chọn những thực vật dễ tiêu như trứng, cơm, bột. Trứng gà đứng đầu trong danh mục đó. Nó không phải là thuốc, mà là thức ăn. Nhưng với người mất sức, thức ăn đúng lúc, đúng cách cũng có giá trị như một bài thuốc bồi bổ. Ăn được, tiêu được, thì sức mới hồi lại được.
Trứng gà khuấy với sữa là cách ăn được sách xưa nhắc tới đầu tiên. Cách làm cũng đơn giản. Đập một quả trứng gà vào bát, đánh tan, rồi đổ sữa nóng vào khuấy đều, uống lúc còn ấm. Người xưa gọi món này là sữa hột gà. Món này mềm, béo nhẹ, dễ nuốt, hợp với người già, người mới ốm dậy, người ăn uống khó khăn. Buổi sáng uống một bát sữa hột gà ấm, bụng ấm, người nhẹ, đủ sức cho cả buổi sáng.
Trứng chưng là cách ăn phổ biến hơn trong các gia đình Việt. Trứng đánh tan với một chút nước, một chút muối, rồi hấp cách thủy cho chín mềm. Trứng chưng chín thì mịn như đậu hũ, ăn với cơm trắng rất ngon. Người mới ốm dậy ăn trứng chưng thì không phải nhai nhiều, bao tử làm việc nhẹ nhàng. Trẻ con cũng thích trứng chưng vì nó mềm, không tanh, dễ ăn. Một quả trứng chưng buổi sáng, một bát cơm trắng, vậy là đủ một bữa ăn lành mạnh.
Trứng luộc là cách đơn giản nhất, ai cũng làm được. Luộc trứng vừa chín tới, lòng đỏ còn mềm, bóc vỏ ăn với một chút muối tiêu. Trứng luộc mang đi làm, đi học đều tiện. Nhưng ăn trứng luộc cũng nên nhai kỹ, ăn chậm. Ăn vội, ăn nhanh thì dễ đầy bụng. Trứng chiên thì thơm hơn, nhưng chiên nhiều dầu mỡ thì người yếu bụng không nên ăn nhiều. Sách xưa không nói cấm ăn trứng chiên, nhưng nguyên tắc chung là chọn thức ăn dễ tiêu. Chiên ít dầu, ăn vừa phải thì vẫn tốt.
Ăn trứng gà cũng cần điều độ. Trứng bổ mà ăn quá nhiều trong một ngày thì đầy bụng, khó tiêu. Người lớn khỏe mạnh ăn một hai quả trứng mỗi ngày là vừa. Người già, trẻ nhỏ, người mới ốm dậy thì nên ăn ít hơn, ăn trứng chưng mềm thay vì trứng chiên. Mỗi người một sức, ăn theo sức mình mới là dưỡng sinh. Sách xưa dặn rằng phải liệu theo sức lực của từng người, tùy theo người đó hợp món gì mà cho ăn. Lời dặn đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị.
Mua trứng gà cũng nên chọn trứng tươi. Trứng tươi vỏ sạch, cầm nặng tay, lắc nhẹ không nghe tiếng động. Trứng để lâu thì vỏ xỉn màu, lắc nghe ọc ạch bên trong. Nhà quê ngày xưa nuôi gà thả vườn, trứng gà ta nhỏ nhưng thơm, lòng đỏ vàng đậm. Ngày nay trứng gà công nghiệp to hơn, rẻ hơn, ăn cũng tốt. Dù là trứng nào, điều quan trọng là nấu chín kỹ, ăn lúc còn tươi, không để qua đêm.
Trứng gà trong bếp là một món ăn bình dân mà quý. Nó không sang trọng như yến sào, vi cá, nhưng nó có mặt trong bữa ăn của mọi nhà, nuôi sống mọi người mỗi ngày. Người xưa đã nhìn ra giá trị của nó từ trăm năm trước, xếp nó vào danh mục món ăn đãi bồi cho người yếu. Ngày nay, mình ăn trứng gà mỗi ngày mà ít khi nghĩ tới điều đó. Thỉnh thoảng nhớ lại, mình sẽ thấy trân trọng hơn quả trứng nhỏ bé trong bếp nhà mình.
Sáng mai, mình thử nấu một món trứng theo cách của người xưa xem sao. Một bát sữa hột gà ấm cho cha mẹ già. Một chén trứng chưng mềm cho con nhỏ. Một quả trứng luộc cho mình mang đi làm. Những món ăn giản dị như vậy, làm không mất nhiều thời gian, mà cả nhà đều được một bữa ăn lành mạnh. Dưỡng sinh đôi khi không phải là chuyện gì lớn lao. Nó bắt đầu từ quả trứng gà trong bếp nhà mình, nấu đúng cách, ăn điều độ, ăn với lòng biết ơn.
Bài này chỉ để tham khảo theo sách cổ, không thay cho lời khuyên của bác sĩ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư