🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Ngủ sớm, dậy sớm: dưỡng sinh theo sách cổ

Dưỡng sinh cổ truyền · 8 phút đọc

Anh Hùng làm việc văn phòng. Mỗi tối, anh về nhà lúc tám giờ. Ăn cơm xong, anh ngồi xem điện thoại. Xem một lúc thành hai tiếng. Đến mười hai giờ đêm anh mới đi ngủ. Sáng hôm sau, chuông báo thức reo lúc sáu giờ. Anh tắt chuông, ngủ tiếp. Đến bảy giờ mới bật dậy, vội vàng chạy đi làm. Cả ngày anh cứ ngáp dài. Uống cà phê cũng không tỉnh. Đầu óc lúc nào cũng như có một lớp sương mờ.

Anh Hùng không phải là người duy nhất sống như vậy. Rất nhiều người ngày nay thức khuya, dậy muộn. Buổi tối là lúc duy nhất trong ngày họ được tự do. Nên họ cố thức thêm một chút. Thêm một tập phim. Thêm một ván game. Thêm một lúc lướt mạng. Nhưng cái giá phải trả là cả ngày hôm sau mệt mỏi, uể oải, làm việc không hiệu quả.

Người xưa không sống như vậy. Trong sách Khí Đạo có trích lại lời dạy trong sách Tố vấn, thiên Tứ khí điều thần đại luận. Sách viết rằng ba tháng mùa xuân là lúc cái mới nảy nở từ cái cũ. Trời đất đều sinh sôi. Muôn vật sinh trưởng. Vào mùa này, người ta nên ngủ sớm, dậy sớm. Buổi sáng dạo bước ở sân, xõa tóc, thả lỏng hình thể, để cho chí khí được sinh thành. Sinh mà không sát, cho mà không đoạt, thưởng mà không phạt. Đó là cách sống thuận theo khí mùa xuân, là đạo dưỡng sinh.

Sách còn dạy tiếp về các mùa khác. Ba tháng mùa hè là lúc mọi vật đẹp đẽ, khí trời khí đất giao nhau. Vào mùa này, người ta nên ngủ muộn một chút nhưng vẫn dậy sớm. Ban ngày chớ uể oải. Phải giữ cho chí không cáu giận, mặt mũi tươi tỉnh, để khí được tiết ra ngoài. Ba tháng mùa thu là lúc khí trời trong lành, khí đất sáng sủa. Vào mùa này, người ta nên ngủ sớm, dậy sớm, thức dậy cùng với gà. Phải thu liễm thần khí lại, để khí mùa thu được bình hòa.

Nghe qua thì có vẻ cầu kỳ. Nhưng ý chính rất đơn giản: giấc ngủ của con người nên thuận theo tiết trời. Trời sáng thì dậy. Trời tối thì ngủ. Mùa xuân và mùa thu ngủ sớm, dậy sớm. Mùa hè có thể ngủ muộn hơn một chút nhưng vẫn phải dậy sớm. Không có mùa nào dạy người ta thức đến nửa đêm rồi ngủ đến trưa.

Vì sao ngủ sớm, dậy sớm lại quan trọng? Người xưa giải thích rằng ban đêm là lúc cơ thể nghỉ ngơi và hồi phục. Ban ngày là lúc cơ thể hoạt động. Sống ngược lại với quy luật đó thì cơ thể sẽ hao tổn. Giống như một cái cây. Cây cần ánh sáng ban ngày để quang hợp. Cần bóng tối ban đêm để nghỉ ngơi. Người cũng vậy. Ngủ sớm là cho cơ thể có đủ thời gian để hồi phục. Dậy sớm là đón lấy khí trong lành của buổi sáng.

Buổi sáng sớm có một điều rất quý mà người thức khuya không bao giờ cảm nhận được. Đó là sự yên tĩnh. Năm giờ sáng, đường phố còn vắng. Không khí còn mát. Tiếng chim hót rõ ràng. Người dậy sớm có thể dạo bước trong sân, hít thở không khí trong lành, vận động nhẹ nhàng. Cả ngày hôm đó, tinh thần sẽ tỉnh táo và nhẹ nhõm hơn hẳn.

Anh Hùng quyết định thử thay đổi. Anh đặt ra một quy tắc đơn giản: mười giờ tối tắt điện thoại. Mười giờ rưỡi đi ngủ. Sáu giờ sáng dậy. Tuần đầu tiên rất khó. Anh nằm trên giường mà mắt vẫn mở thao láo. Cơ thể đã quen thức khuya. Nhưng anh kiên trì. Anh không cầm điện thoại nữa. Anh đọc sách một lúc rồi ngủ. Dần dần, anh ngủ được sớm hơn. Sáng dậy cũng dễ hơn. Không cần chuông báo thức reo đến lần thứ ba nữa.

Sau một tháng, anh Hùng thấy mình thay đổi rõ rệt. Buổi sáng anh dậy lúc sáu giờ, ra sân đi lại vài vòng, hít thở không khí trong lành. Ăn sáng xong, anh đi làm với tinh thần tỉnh táo. Buổi chiều, anh không còn buồn ngủ như trước. Buổi tối, anh về nhà ăn cơm với gia đình, nói chuyện với vợ con, rồi đi ngủ đúng giờ. Cuộc sống của anh bỗng trở nên có nề nếp hơn.

Dĩ nhiên, không phải ai cũng có thể ngủ sớm, dậy sớm ngay lập tức. Người làm ca đêm, người có con nhỏ, người bận việc đột xuất — mỗi người có một hoàn cảnh khác nhau. Không cần phải ép mình theo một khuôn mẫu cứng nhắc. Điều quan trọng là hiểu được nguyên tắc: giấc ngủ nên thuận theo tự nhiên. Ngủ đủ. Ngủ đúng giờ. Đừng thức quá khuya thường xuyên. Đừng dậy quá muộn thành thói quen.

Người xưa còn dạy rằng dậy sớm nên dạo bước ở sân, thả lỏng hình thể. Nghĩa là đừng vừa mở mắt đã vội vàng lao vào công việc. Hãy cho cơ thể một chút thời gian để tỉnh dậy từ từ. Đi lại vài vòng trong sân. Vươn vai. Hít thở sâu vài hơi. Uống một ly nước ấm. Những việc nhỏ ấy giúp cơ thể chuyển từ trạng thái ngủ sang trạng thái thức một cách nhẹ nhàng.

Ngủ sớm, dậy sớm không phải là một phép màu. Nó không chữa được mọi bệnh. Nó không làm người ta trẻ lại mười tuổi. Nhưng nó là nền tảng của sức khỏe. Một người ngủ đủ và ngủ đúng giờ sẽ làm việc hiệu quả hơn, ít ốm vặt hơn, tinh thần ổn định hơn. Đó là điều mà sách cổ đã dạy từ hàng nghìn năm trước. Và đến ngày nay, nó vẫn còn nguyên giá trị.

Bài viết này chỉ mang tính tham khảo, không thay lời khuyên y tế của bác sĩ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Khí Đạo (Lục Lưu) — Tố vấn, Tứ khí điều thần đại luận, tr. 176
Bài liên quanNgủ trưa lấy sức: giấc ngủ ngắn giữa ngày theo sách xưaXoa bóp, day ấn: thuật đạo dẫn dưỡng sinh trong sách cổCháo gừng buổi sớm: món ấm từ bếp của người xưa