Có những người cả đời không biết mặt cha mẹ ruột của mình. Họ lớn lên trong vòng tay của một người cha, một người mẹ không sinh ra họ, nhưng nuôi họ từng bữa ăn, từng giấc ngủ. Lớn lên, có người hỏi: "Cha mẹ nuôi có phải là cha mẹ thật không?" Câu hỏi đó nghe thì đơn giản, nhưng với người con nuôi, nó nặng như một tảng đá. Vì trong lòng họ, cha mẹ nuôi chính là cha mẹ thật. Chỉ có điều, họ sợ người đời không nghĩ vậy.
Sách xưa có ghi chuyện một người đàn bà nhận hai đứa trẻ làm con nuôi, giúp cho ba mẹ con và các gia nhân một chiếc nhà sàn năm gian để nương náu. Bà không sinh ra chúng, nhưng bà cho chúng một mái nhà, một bữa cơm, một chỗ dựa. Trong thời loạn, cho một đứa trẻ một mái nhà đã là một ân lớn. Huống chi là nuôi chúng nên người. Chuyện xưa ghi lại không nhiều lời, nhưng đủ để thấy: từ ngàn đời nay, người Việt mình đã coi việc nuôi con không chỉ là việc của máu mủ.
Kinh Phật dạy về mười ân của cha mẹ. Trong đó có ân mang thai, ân sinh nở, ân bú mớm, ân nuôi nấng, ân dạy dỗ. Kinh viết: "Nâng niu dưỡng dục, giặt giũ dáy dơ, không nề gian khổ, bức bối nồng nàn, rét mướt cơ hàn, lầm than tân khổ. Mẹ nằm chỗ ướt, ráo để xê con, ba năm bú mớm, bồng bế nâng niu, dạy bảo đủ điều." Những ân đó, cha mẹ nuôi cũng làm đủ cả. Có khi còn làm nhiều hơn, vì họ chọn đứa trẻ đó bằng cả tấm lòng, chứ không phải vì bổn phận máu mủ bắt buộc.
Người xưa có câu: ơn sinh thành và ơn dưỡng dục. Sinh là cho một thân xác. Dưỡng là cho một đời người. Một đứa trẻ được sinh ra mà không ai nuôi, thì không thành người được. Một đứa trẻ được nuôi nấng tử tế, dạy dỗ đàng hoàng, thì dù không cùng máu mủ, vẫn là con của người đã nuôi nó. Cho nên, con nuôi báo hiếu cha mẹ nuôi không phải là chuyện "làm ơn trả ơn". Đó là hiếu thật, không khác gì con ruột báo hiếu cha mẹ ruột.
Nhưng trong đời thường, người con nuôi thường mang một nỗi niềm riêng. Họ sợ mình không xứng. Họ sợ cha mẹ nuôi nghĩ rằng mình chỉ là "con người ta". Họ sợ anh em trong nhà nghĩ rằng mình là người ngoài. Có người vì thế mà sống khép kín, ít dám thân mật, ít dám bày tỏ tình cảm. Có người lại cố gắng quá mức, làm mọi thứ để chứng minh mình xứng đáng, đến mức mệt mỏi mà không dám dừng lại. Cả hai cách đều làm khổ mình.
Thật ra, cha mẹ nuôi không cần con chứng minh gì cả. Họ cần con sống tử tế, sống khỏe mạnh, sống đàng hoàng. Họ cần con về ăn cơm, hỏi thăm sức khỏe, ngồi lại với họ lúc tuổi già. Những việc đó, con ruột làm được thì con nuôi cũng làm được, không khác gì nhau. Hiếu không đo bằng giấy khai sinh. Hiếu đo bằng những ngày tháng mình ở bên cha mẹ.
Có một điều nữa cần nói với người con nuôi: đừng vì thương cha mẹ nuôi mà quên mất cội nguồn của mình. Biết mình từ đâu đến, biết ai đã sinh ra mình, đó không phải là phản bội cha mẹ nuôi. Đó là sự thật của đời mình. Người cha mẹ nuôi tử tế sẽ không giận khi con muốn tìm hiểu về gốc gác của mình. Trái lại, họ sẽ mừng vì con mình là người sống có trước có sau, biết ơn cả người sinh lẫn người dưỡng.
Và cũng xin nhắn với những người đang nuôi con nuôi: đứa trẻ đó không cần các bạn phải hoàn hảo. Nó chỉ cần các bạn thương nó thật lòng, đối xử công bằng với nó như con ruột, và đừng bao giờ dùng hai chữ "con nuôi" như một lời nhắc nhở hay một lời đe dọa. Một đứa trẻ được thương thật sẽ lớn lên thành một người con hiếu thảo thật. Đó là quy luật giản dị nhất của đời người.
Cuối cùng, xin nhớ lời kinh: "Công cha cùng đức mẹ, cao sâu tựa vực trời." Công đó không chỉ tính bằng chín tháng mang thai. Nó tính bằng cả một đời nuôi nấng, dạy dỗ, lo lắng. Ai đã bỏ ra cả đời đó cho mình, người đó chính là cha mẹ của mình. Báo hiếu họ, không cần lý do gì thêm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư