Có người con trai cõng cha già lên lưng, leo từng bậc thang lên chùa. Cha anh đã yếu, đi không nổi, mà vẫn muốn lên chùa lễ Phật một lần. Anh cõng cha đi, mồ hôi ướt áo, thở dốc, nhưng không than một tiếng. Người đi đường nhìn theo, có người khen anh hiếu thảo. Anh chỉ cười: cha đã cõng tôi cả một đời, giờ tôi cõng cha một đoạn đường, có gì đâu mà khen.
Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân có một đoạn nói về việc này, mà đọc lên ai cũng phải lặng người. Phật dạy: ví có kẻ nào, hai vai kiệu cõng, cha mẹ đi chơi, suốt cả mọi nơi, trên rừng dưới biển, hai vai nặng trễ, mòn cả đến xương, máu chảy cùng đường, không hề ân hận, cũng chưa báo được công đức mẹ cha, kể trong muôn một. Nghĩa là dù có cõng cha mẹ đi khắp nơi, vai mòn đến xương, máu chảy dọc đường, mà không hề ân hận, thì cũng chưa báo được một phần trong muôn một phần công ơn của cha mẹ.
Kinh còn kể thêm những ví dụ khác, càng đọc càng thấy nặng. Ví có người gặp khi đói kém, cắt hết thịt mình, cung nuôi cha mẹ, thịt nát xương tan, trăm nghìn muôn kiếp, cũng chưa báo được một phần trong muôn một. Ví có người tự tay cầm dao, khoét đôi mắt mình, luyện làm thang thuốc, chữa bệnh mẹ cha, cũng chưa trả được ân. Ví có người vì bệnh mẹ cha, đập xương lấy tủy, làm thang thuốc, cũng chưa trả được ân. Những hình ảnh này rất mạnh, có phần rùng rợn, nhưng ý của kinh thì rõ: ơn cha mẹ lớn đến mức không có việc gì làm được mà gọi là đã trả đủ.
Nghe vậy, có người sẽ nản. Nếu làm gì cũng không trả đủ, thì báo hiếu để làm gì. Nhưng đó không phải là ý của kinh. Kinh nói ơn cha mẹ không trả hết được, không phải để chúng ta bỏ cuộc, mà để chúng ta đừng tính toán. Đừng nghĩ rằng mình đã cho cha mẹ bao nhiêu, đã làm cho cha mẹ bao nhiêu, rồi cho là đủ. Đừng kể công. Đừng so đo với anh em xem ai lo cho cha mẹ nhiều hơn. Ơn cha mẹ như trời biển, mình có làm cả đời cũng chỉ là một phần nhỏ. Hiểu như vậy, người con sẽ khiêm tốn hơn, và sẽ làm việc hiếu một cách bền bỉ, không cần ai khen, không cần ai ghi nhận.
Cũng có người nghe đoạn kinh này rồi nghĩ: vậy thì mình có làm gì cũng vô ích, thôi khỏi làm. Nghĩ vậy là sai. Kinh nói chưa báo được một phần trong muôn một, không có nghĩa là việc mình làm không có giá trị. Một bát cơm con nấu cho mẹ, một lần con đưa cha đi khám bệnh, một buổi con ngồi nghe mẹ kể chuyện, tất cả đều có giá trị. Giá trị không nằm ở chỗ nó có trả hết ơn hay không. Giá trị nằm ở chỗ cha mẹ được vui, được ấm lòng, được biết con mình vẫn thương mình. Một phần nhỏ trong muôn một, nhưng với cha mẹ, đó là tất cả.
Thật ra, cha mẹ cũng không bao giờ tính toán với con. Cha mẹ cho con tất cả, từ lúc con chưa có hình người, cho đến lúc con khôn lớn, mà không hề đòi con trả lại. Mẹ thức đêm chăm con ốm, có bao giờ mẹ ghi sổ là mẹ đã thức bao nhiêu đêm. Cha làm lụng vất vả nuôi con ăn học, có bao giờ cha tính là cha đã tốn bao nhiêu tiền. Cha mẹ cho đi mà không tính, thì con cái báo hiếu cũng nên làm mà không tính. Ai tính toán trong chuyện hiếu, người đó đã đi sai đường.
Người con trai cõng cha lên chùa, khi được khen hiếu thảo, đã nói một câu rất đúng: cha đã cõng tôi cả một đời, giờ tôi cõng cha một đoạn đường, có gì đâu mà khen. Đúng vậy. Cha mẹ đã cõng con từ lúc con chưa biết đi, cho đến lúc con biết chạy. Đã bế con qua bao nhiêu đêm khóc, bao nhiêu lần ốm đau. Giờ con cõng cha một đoạn đường, là chuyện phải làm, không phải chuyện để khoe. Hiếu không phải là việc để người khác khen. Hiếu là việc mình làm, vì mình biết ơn, vì mình thương cha mẹ.
Ơn cha mẹ không trả hết được, thì đừng cố trả cho hết. Hãy cứ làm, mỗi ngày một ít. Hôm nay gọi điện hỏi thăm cha mẹ. Ngày mai về ăn cơm cùng cha mẹ. Hôm sau đưa cha mẹ đi khám bệnh. Cứ như vậy, bền bỉ, không tính toán, không kể công. Đến một ngày, khi cha mẹ không còn nữa, mình sẽ không phải ân hận vì đã không làm gì. Và đó là điều quan trọng nhất. Không phải trả hết ơn, mà là không để lòng mình phải hối tiếc.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư