Buổi chiều, thằng bé bảy tuổi ngồi xem cha đút cháo cho ông nội. Ông đã yếu, tay run, cầm thìa không vững. Cha ngồi bên, đút từng thìa nhỏ, thỉnh thoảng lau miệng cho ông, hỏi ông có muốn uống thêm nước không. Thằng bé không nói gì, chỉ nhìn. Tối đó, nó tự lấy khăn lau mặt cho cha khi cha đi làm về mệt. Cha hỏi sao hôm nay con ngoan thế. Nó đáp: con thấy cha lau mặt cho ông, nên con lau cho cha.
Câu chuyện nhỏ ấy nói lên một điều lớn: con cái không học hiếu từ lời dạy, mà học từ những gì chúng nhìn thấy mỗi ngày. Cha mẹ có thể nói với con trăm lần rằng phải hiếu thảo, nhưng nếu con không thấy cha mẹ hiếu với ông bà, lời dạy ấy sẽ trôi đi. Ngược lại, cha mẹ không cần nói nhiều. Chỉ cần con thấy cha mẹ chăm ông bà tận tình, tự khắc con sẽ học được.
Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân nhắc con nhớ ơn mẹ: chín tháng mười ngày, cưu mang nặng nhọc. Câu ấy nghe như nói về ơn lớn, nhưng nghĩ kỹ, đền ơn bắt đầu từ những việc nhỏ trong nhà. Một người con biết chăm cha mẹ già, biết sống đàng hoàng, thì đã đền ơn rồi. Danh tiếng không phải là chức tước. Danh tiếng là khi người ta nhắc tới mình, họ nói: nhà ấy dạy con tốt, con cái hiếu thảo. Cái danh ấy quý hơn nhiều bằng cấp.
Kinh Trường Bộ 31, kinh Thiện Sinh, dạy cách đối xử với nhau: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, không lường gạt. Hiếu và dạy con đi chung với nhau. Không thể tách ra. Dạy con chính là dạy bằng cách mình sống. Cha mẹ dạy con bằng lời, nhưng con học bằng mắt. Mắt con nhìn thấy cha mẹ đối xử với ông bà ra sao, tai con nghe cha mẹ nói về ông bà thế nào, lòng con sẽ ghi lại hết. Đến khi lớn lên, con sẽ đối xử với cha mẹ đúng như những gì con đã thấy.
Nhiều cha mẹ than rằng con bây giờ khó dạy, nói không nghe. Nhưng hãy thử nhìn lại: mình đã làm gương chưa? Mình có gọi điện hỏi thăm ông bà đều đặn không? Mình có về thăm cha mẹ già không, hay chỉ gửi tiền rồi thôi? Mình có nói chuyện với ông bà bằng giọng nhẹ nhàng không, hay cứ gắt gỏng vì ông bà lẩm cẩm? Con nhìn thấy hết. Con không nói ra, nhưng con ghi nhớ. Đến khi mình già, con sẽ đối xử với mình đúng như vậy. Đó là quy luật rất công bằng của đời sống.
Dạy con hiếu bằng gương không có nghĩa là phải làm những việc lớn lao trước mặt con. Chỉ cần những việc nhỏ, nhưng làm đều đặn. Mỗi tuần gọi điện cho ông bà, cho con nghe. Mỗi tháng về thăm cha mẹ, dắt con theo. Khi ông bà ốm, cho con cùng đi thăm, cùng hỏi han. Khi ăn cơm, gắp thức ăn cho ông bà trước, để con thấy đó là nếp nhà. Những việc ấy lặp đi lặp lại, sẽ thành thói quen trong lòng con. Thói quen ấy theo con cả đời.
Có lúc cha mẹ mệt, bực, muốn gắt với ông bà. Hãy nhớ rằng con đang nhìn. Một câu gắt với ông bà hôm nay, có thể thành câu con gắt với mình hai mươi năm sau. Ngược lại, một lần kiên nhẫn ngồi nghe ông bà kể chuyện cũ, cũng là một bài học con sẽ nhớ mãi. Con học được rằng người già cần được nghe, cần được tôn trọng, dù họ có lặp lại câu chuyện cũ nhiều lần.
Đừng dùng roi vọt để dạy hiếu. Đánh con vì con không hiếu, con sẽ sợ, nhưng không hiểu. Con chỉ hiểu khi con thấy hiếu là điều tự nhiên trong nhà. Nhà nào mà cha mẹ thương ông bà, con cái cũng thương cha mẹ. Nhà nào mà cha mẹ coi thường ông bà, con cái cũng học cách coi thường. Không có ngoại lệ. Gieo gì thì gặt nấy, ngay trong nhà mình.
Cũng đừng dạy con hiếu bằng cách kể công. Đừng nói: cha đã hy sinh vì con thế này, con phải báo đáp thế kia. Con nghe sẽ nặng nề, sẽ thấy hiếu là món nợ. Hãy để con thấy hiếu là niềm vui. Cha chăm ông vui vẻ, con sẽ thấy chăm cha mẹ là chuyện vui. Cha gọi điện cho ông bà với giọng vui, con sẽ thấy hỏi thăm ông bà là chuyện vui. Niềm vui thì lây lan. Nợ nần thì chỉ làm người ta muốn trốn.
Khi con còn nhỏ, hãy cho con làm những việc hiếu nhỏ vừa sức. Cho con rót nước cho ông, bưng chén cơm cho bà, hỏi ông bà có mệt không. Khen con khi con làm, đừng chê khi con làm vụng. Một đứa trẻ được khen vì biết quan tâm ông bà sẽ thích làm tiếp. Một đứa trẻ bị chê vì làm đổ nước sẽ sợ làm nữa. Hiếu của trẻ con bắt đầu từ những việc nhỏ như vậy, và lớn dần theo năm tháng.
Có người hỏi: nếu cha mẹ mình không tốt với ông bà, bây giờ sửa còn kịp không? Kịp. Chỉ cần bắt đầu hôm nay. Gọi điện cho cha mẹ, về thăm cha mẹ, nói chuyện nhẹ nhàng hơn. Con nhìn thấy sự thay đổi ấy, con cũng sẽ thay đổi theo. Không bao giờ là quá muộn để làm gương tốt. Điều quan trọng là bắt đầu, chứ không phải than rằng đã muộn.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng dạy con hiếu thảo là việc dài nhất trong đời làm cha mẹ. Không có ngày nào là xong. Mỗi ngày, con đều nhìn mình. Mỗi ngày, mình đều dạy con bằng cách mình sống. Muốn con hiếu, trước hết mình phải hiếu. Muốn con thương mình lúc già, trước hết mình phải thương ông bà lúc này. Đó là bài học đơn giản nhất, và cũng là bài học khó nhất. Nhưng ai làm được, người ấy sẽ thấy con mình lớn lên thành người biết thương, biết nhớ ơn, biết sống có trước có sau.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư