🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiếu đạo – gia đình

Hiếu đạo trong từng ngày — Phần 4

Hiếu đạo – gia đình · 6 phút đọc

Phần trước đã nói về hiếu khi cha mẹ ốm: có mặt, kiên nhẫn, chăm cả tinh thần lẫn thân thể. Nhưng hiếu đạo không dừng lại ở cha mẹ còn sống. Hiếu còn hướng về những người đã khuất: ông bà, tổ tiên. Người Việt mình có câu: uống nước nhớ nguồn. Nhớ nguồn là nhớ rằng mình từ đâu mà có, ai đã vun đắp cho mình có ngày hôm nay.

Trong Trung Dung Tân Khảo, tác giả dẫn quan niệm của người xưa: nối chí tổ tiên, giữ vẹn đạo Trời, ấy là hiếu kính. Nối chí tổ tiên nghĩa là tiếp nối chí hướng, nếp nhà của người đi trước. Giữ vẹn đạo Trời nghĩa là sống cho phải đạo làm người. Hai việc đó gộp lại mới thành hiếu kính. Hiếu với tổ tiên, vì vậy, không chỉ là thắp một nén nhang, mà là sống sao cho xứng với những gì tổ tiên đã gây dựng.

Ngày giỗ, ngày Tết, nhiều nhà thắp hương, bày mâm cúng. Có nhà làm mâm cao cỗ đầy, mời đông đủ họ hàng. Có nhà chỉ một mâm cơm đơn sơ, vài nén nhang, con cháu quây quần. Mâm to hay nhỏ không quyết định lòng hiếu. Điều quyết định là lúc thắp hương, lòng mình có nhớ thật không. Có nhớ ông bà đã từng bồng bế mình không. Có nhớ những bữa cơm ngày xưa ông bà nấu không. Nhớ thật thì nén nhang mới có nghĩa.

Hiếu với tổ tiên còn là giữ nếp nhà. Mỗi nhà có một nếp riêng: nhà thì trọng chữ tín, nhà thì trọng học hành, nhà thì trọng tình làng nghĩa xóm. Nếp nhà đó không tự nhiên mà có. Ông bà đã giữ gìn bao nhiêu đời. Đến đời mình, nếu mình sống buông thả, làm ăn gian dối, bỏ mặc anh em, thì dù mâm cúng có to đến đâu, tổ tiên cũng không vui. Sống đàng hoàng, đó mới là cách báo hiếu với tổ tiên thiết thực nhất.

Có một việc nhiều người bỏ qua: kể chuyện ông bà cho con cháu nghe. Trẻ con bây giờ biết nhiều thứ trên mạng, nhưng có khi không biết ông nội mình ngày xưa làm nghề gì, bà ngoại mình ngày xưa vất vả ra sao. Không biết thì làm sao mà nhớ, làm sao mà thương. Người làm cha làm mẹ, thỉnh thoảng kể cho con nghe một chuyện về ông bà: ông đã từng gánh gạo nuôi cả nhà thế nào, bà đã từng thức khuya may áo cho con ra sao. Kể như vậy, tổ tiên sống lại trong lòng cháu. Hiếu được truyền đi như vậy, từ đời này sang đời khác.

Giữ bàn thờ tổ tiên sạch sẽ, trang nghiêm cũng là hiếu. Không cần bàn thờ to, không cần đồ cúng đắt tiền. Chỉ cần lau chùi thường xuyên, thắp hương ngày giỗ, ngày Tết, ngày rằm. Có nhà bàn thờ bụi phủ, nhang lạnh quanh năm, đến giỗ mới vội lau dọn. Như vậy, cúng chỉ là hình thức. Hiếu là sự nhớ thương thường xuyên, không đợi đến ngày giỗ mới nhớ.

Kinh Thi có câu mà Trung Dung Tân Khảo dẫn lại: muốn nhớ tới tổ tiên khi trước, hãy gắng công tích đức tu thân. Nghĩa là muốn tỏ lòng nhớ tổ tiên, cách tốt nhất là tu thân tích đức. Sống tử tế, làm việc thiện, giúp đỡ người khác. Vì tổ tiên nào cũng mong con cháu nên người. Con cháu nên người, đó là món quà lớn nhất dâng lên tổ tiên.

Có người hỏi: nhà mình nghèo, không có điều kiện cúng giỗ lớn, có phải là bất hiếu không? Không. Tổ tiên không ăn mâm cỗ, tổ tiên chứng lòng thành. Một bát cơm, một nén nhang, với lòng thành kính, đã là đủ. Ngược lại, mâm cao cỗ đầy mà con cháu cãi nhau vì chia đất, tranh giành, thì mâm cúng đó có ý nghĩa gì. Hiếu với tổ tiên, trước hết là anh em hòa thuận. Anh em hòa thuận thì nhà mới yên, tổ tiên mới yên lòng.

Hiếu với tổ tiên cũng là biết ơn đất nước, làng xóm, nơi chôn nhau cắt rốn. Tổ tiên mình đã sống, đã chết trên mảnh đất đó. Mình đi xa, nhưng đừng quên quê. Về thăm quê, thắp nén nhang cho ông bà, thăm lại ngôi nhà cũ, nói chuyện với người làng. Những việc đó, tưởng là nhỏ, lại giữ được gốc rễ của mình.

Hiếu đạo trong từng ngày, đến phần thứ tư, đã đi từ mâm cơm, qua lời nói, qua lúc ốm đau, đến bàn thờ tổ tiên. Mỗi phần là một mặt của chữ hiếu. Nhưng tất cả đều chung một gốc: nhớ ơn và đền ơn. Nhớ ơn cha mẹ đã sinh thành dưỡng dục. Nhớ ơn tổ tiên đã gây dựng nếp nhà. Đền ơn bằng cách sống cho đàng hoàng, cho tử tế, mỗi ngày.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Hiếu đạo trong từng ngày · Phần 4
Nguồn
• Trung Dung Tân Khảo (Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ) — nối chí tổ tiên, giữ vẹn đạo Trời, ấy là hiếu kính; dẫn Kinh Thi, tr. 17 (trung-dung-tan-khao-dantocking.com.pdf)
• Giới thiệu Đạo Phật (Bình Anson, NXB Tôn Giáo 2005) — chương "Lòng hiếu thảo trong kinh điển Pali" (gtdp09.htm)
Bài liên quanHiếu đạo trong từng ngày — Phần 5Gửi tiền về quê chưa đủ: hiếu cần cả sự có mặtCha mẹ già thích kể chuyện xưa: hiếu là ngồi nghe lại lần nữa