Ngày con trai xin phép cha mẹ đi tu, cả nhà lặng đi. Mẹ khóc. Cha ngồi im hút thuốc. Hàng xóm xì xào: nhà ấy mất con rồi. Nuôi con khôn lớn, học hành đàng hoàng, giờ con bỏ nhà đi tu, ai lo cho cha mẹ lúc tuổi già? Nỗi lo ấy rất thật. Và cũng rất xưa. Nhưng trong đạo Phật, đi tu không phải là bỏ cha mẹ. Đi tu là một cách báo hiếu khác, sâu hơn, mà ít người hiểu được.
Có một câu dạy rất rõ về chuyện này: dù là tại gia hay xuất gia, dù là Thanh Văn hay chư Phật đều có bổn phận đền ơn cha mẹ. Vì tâm hiếu là tâm Phật. Nghĩa là người xuất gia không được miễn bổn phận hiếu. Trái lại, người xuất gia càng phải hiếu hơn, vì tâm hiếu chính là tâm Phật. Ai không có tâm hiếu thì đường tu của người ấy cũng không đi tới đâu.
Trong kinh điển còn kể một câu chuyện cảm động. Có một vị Tỷ kheo chuyên đi khất thực để nuôi cha mẹ. Việc ấy được bạch lên Đức Phật. Phật không những không quở trách mà còn hết lời tán thán hiếu hạnh của vị Tỷ kheo ấy. Ngài kết luận: người nào muốn đạt đến cứu cánh Phật đạo, người ấy phải tuyệt đối hiếu kính cha mẹ. Nghĩa là hiếu kính cha mẹ không phải là trở ngại của đường tu. Hiếu kính cha mẹ chính là một phần của đường tu.
Lịch sử còn ghi lại chuyện Đại đức Xá Lợi Phất. Trước khi Niết bàn, ngài chọn về đúng căn phòng ngày nào mình chào đời, tìm đủ mọi cách giảng đạo để độ mẫu thân — vốn là tín đồ của Bà La Môn giáo — quay về quy ngưỡng chánh pháp. Và sau đó bà đắc quả Tu Đà Hoàn. Đó là cách báo hiếu của một bậc thánh: không phải dâng cơm ngon áo đẹp, mà là đưa mẹ mình ra khỏi lầm lạc, về với chánh pháp. Món quà ấy, tiền bạc nào mua được.
Người xuất gia báo hiếu bằng ba cách. Thứ nhất là tu tập nghiêm túc. Người tu sống đúng giới luật, tinh tấn tu học, thì cha mẹ được thơm lây. Người ta nhắc tới cha mẹ với sự kính trọng: ông bà có người con đi tu, sống đàng hoàng. Niềm tự hào ấy làm cha mẹ yên lòng hơn bất cứ món quà nào. Ngược lại, người tu mà sống buông thả, cha mẹ phải cúi mặt với xóm làng, thì đi tu lại thành bất hiếu.
Thứ hai là hồi hướng công đức. Công đức tu tập, công đức hoằng pháp, người tu hồi hướng cho cha mẹ hiện tiền được an lạc, cha mẹ quá vãng được siêu thoát. Công đức ấy không nhìn thấy bằng mắt, nhưng trong đạo Phật, đó là món quà thật sự có giá trị. Người con tại gia làm việc thiện hồi hướng cho cha mẹ đã quý. Người xuất gia cả đời tu tập rồi hồi hướng, phước ấy càng lớn.
Thứ ba là độ cha mẹ về với chánh pháp, như Xá Lợi Phất đã làm. Khuyên cha mẹ bỏ mê tín, bỏ những hủ tục tốn kém, sống thiện, tin nhân quả. Việc này người xuất gia làm được tốt hơn người tại gia, vì lời nói của người tu có sức nặng với cha mẹ. Cha mẹ nghe con mình giảng pháp, dễ tin hơn nghe người ngoài.
Nhưng cũng cần nói thẳng: đi tu để trốn tránh trách nhiệm với cha mẹ thì không phải là hiếu. Có người cha mẹ già yếu không ai chăm, con lại bỏ đi tu, để cha mẹ bơ vơ. Đi tu kiểu ấy, Phật không tán thán. Người muốn đi tu mà cha mẹ còn cần mình chăm sóc, thì phải lo cho cha mẹ ổn thỏa trước, hoặc chọn cách tu mà vẫn chăm được cha mẹ. Vị Tỷ kheo khất thực nuôi cha mẹ là tấm gương: tu mà vẫn không bỏ cha mẹ.
Với cha mẹ có con đi tu, cũng cần hiểu rằng con mình không mất. Con mình chỉ đổi một cách sống khác, để báo hiếu bằng một con đường khác. Người con tại gia báo hiếu bằng cơm áo. Người con xuất gia báo hiếu bằng đạo hạnh và công đức. Hai con đường khác nhau, nhưng cùng về một chỗ: làm cho cha mẹ được an lạc, đời này và đời sau.
Đi tu không phải bỏ cha mẹ. Đi tu là mang cha mẹ theo trong từng bước tu của mình. Người tu nào nhớ được điều ấy thì đường tu của người ấy mới thật sự vững. Vì tâm hiếu là tâm Phật, và người quên hiếu thì cũng quên mất một nửa đường về với Phật.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư