Ngày còn trẻ, anh từng trách cha nhiều lắm. Trách cha nghiêm khắc, trách cha ít nói, trách cha không bao giờ khen mình một câu. Anh từng cãi cha, từng bỏ nhà đi, từng nghĩ cha không thương mình. Đến khi anh làm cha, con anh cũng cãi anh, cũng bỏ nhà đi, cũng bảo anh không thương nó. Lúc ấy, anh mới chợt hiểu cha mình ngày xưa. Hiểu rồi, anh gọi điện về cho cha, giọng nghẹn lại: cha ơi, con xin lỗi. Đầu dây bên kia, cha chỉ nói một câu: ừ, cha biết rồi.
Hiếu đi hai chiều. Trong kinh Thiện Sinh, Đức Phật dạy rất rõ: con thờ cha mẹ có năm việc, và cha mẹ đối với con cũng có năm việc. Cha mẹ phải nhớ khiến cho con bỏ ác theo thiện, phải dạy con chăm lo học hành, dạy con giữ giới, lo dựng vợ gả chồng cho con, và để của cải lại cho con. Nghĩa là cha mẹ cũng có bổn phận với con, và bổn phận lớn nhất là dạy con nên người. Người làm cha mẹ nào cũng đang gánh năm việc ấy, dù họ có nói ra hay không.
Ngày con còn nhỏ, con chỉ thấy cha mẹ nghiêm khắc, mà không thấy cha mẹ lo lắng. Cha bắt con học, con tưởng cha ép con. Mẹ bắt con ăn, con tưởng mẹ làm phiền con. Cha cấm con chơi với bạn xấu, con tưởng cha độc đoán. Mẹ cằn nhằn con về nhà muộn, con tưởng mẹ kiểm soát con. Những điều ấy, khi làm con, ai cũng từng nghĩ. Đến khi làm cha mẹ, mới biết đằng sau mỗi câu cấm là một nỗi lo, đằng sau mỗi lời cằn nhằn là một đêm không ngủ được.
Làm cha mẹ mới hiểu: thương con không phải là chiều con. Thương con là dám nghiêm khắc khi con sai, dám buông tay khi con đã lớn, dám để con tự gánh lấy hậu quả của việc mình làm. Cha mẹ nào cũng muốn con sung sướng, nhưng cha mẹ khôn thì biết rằng sung sướng không làm con nên người. Khổ một chút, vấp ngã một chút, con mới trưởng thành. Ngày xưa cha nghiêm khắc với mình, mình trách cha. Giờ mình nghiêm khắc với con mình, con mình trách mình. Vòng tròn ấy cứ lặp lại, đời này sang đời khác.
Hiểu được lòng cha mẹ rồi thì phải làm gì? Trước hết là gọi điện về, nói một lời xin lỗi cho những lần cãi nhau ngày xưa. Không cần nói dài. Chỉ cần một câu: ngày xưa con không hiểu, giờ con hiểu rồi. Cha mẹ nghe câu ấy thì bao nhiêu buồn phiền cũ cũng tan đi. Cha mẹ không cần con xin lỗi nhiều. Cha mẹ chỉ cần biết con mình đã hiểu mình.
Sau đó là sống sao cho xứng với những gì cha mẹ đã dạy. Cha mẹ dạy con bỏ ác theo thiện, thì mình sống thiện. Cha mẹ dạy con học hành, thì mình làm ăn lương thiện. Cha mẹ lo dựng vợ gả chồng cho mình, thì mình giữ gìn gia đình êm ấm. Sống tốt cuộc đời của mình là cách báo đáp sâu nhất cho công dạy dỗ của cha mẹ. Vì cha mẹ dạy con không phải để con nhớ ơn. Cha mẹ dạy con để con nên người.
Và cuối cùng, dạy lại con mình bằng chính cách cha mẹ đã dạy mình. Không phải là lặp lại y hệt, vì thời đã khác. Mà là giữ lại cái cốt lõi: dạy con bỏ ác theo thiện, dạy con biết thương người, dạy con có trách nhiệm với việc mình làm. Mình từng là con, giờ mình là cha mẹ, và con mình sau này cũng sẽ là cha mẹ. Hiếu truyền đi như thế, từ đời này sang đời khác, bằng cách sống chứ không bằng lời nói.
Đến lúc làm cha mẹ mới hiểu lòng cha mẹ — câu ấy đúng, nhưng đừng đợi đến lúc làm cha mẹ mới bắt đầu hiếu. Người chưa làm cha mẹ cũng có thể hiểu cha mẹ, bằng cách đặt mình vào chỗ của cha mẹ mà nghĩ. Cha mẹ lo cho mình thế nào, mình lo cho cha mẹ thế ấy. Hiểu sớm thì hiếu sớm. Đừng để đến lúc cha mẹ không còn nữa mới hiểu, vì lúc ấy hiểu cũng đã muộn.
Hiếu đi một vòng rồi về. Đi từ con tới cha mẹ, rồi từ cha mẹ trở về với con. Ai đi hết vòng tròn ấy thì mới thật sự hiểu chữ hiếu. Và ai hiểu chữ hiếu rồi thì sẽ thấy: làm con hay làm cha mẹ, suy cho cùng, cũng chỉ là hai mặt của một tình thương. Thương nhau đủ nhiều thì tự khắc sẽ hiếu với nhau.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư