Bà Tư năm nay bảy mươi hai tuổi, con cái đều đã có công việc ổn định, tháng nào cũng gửi tiền về. Vậy mà bà vẫn mặc chiếc áo đã sờn vai, vẫn đi chợ mua rau héo vì rẻ, vẫn tiếc tiền mua hộp sữa mà bác sĩ dặn uống mỗi ngày. Con gái mua cho bà đôi giày mới, bà cất vào tủ để dành, nói để khi nào có dịp mới mang. Con trai mua cho bà cái áo ấm, bà cũng cất đi, nói áo cũ còn mặc được. Cả nhà nhìn nhau, không biết nên vui vì mẹ tiết kiệm hay nên buồn vì mẹ không chịu thương chính mình.
Cha mẹ già tiết kiệm quá mức là chuyện nhiều nhà gặp. Các cụ trải qua thời đói khổ, quen chắt chiu từng đồng, quen nhường phần ngon cho con. Thói quen ấy tốt, nhưng khi đã đủ ăn đủ mặc rồi mà vẫn kham khổ thì lại thành khổ thân. Có cụ đau răng mà tiếc tiền đi khám, có cụ bệnh mà tự mua thuốc rẻ uống qua loa, có cụ rét mà không dám bật máy sưởi vì sợ tốn điện. Con cái cho tiền mà các cụ không tiêu, gửi đồ ngon mà các cụ để dành rồi để hỏng. Tiết kiệm như vậy không còn là đức tính nữa, mà là tự làm khổ mình.
Trong kinh Tăng Chi, Đức Phật dạy cha mẹ là Phạm Thiên, là bậc đáng kính thờ trong nhà. Sách Đường Về Cực Lạc dẫn lại lời này: những gia đình nào kính dưỡng cha mẹ thì được xem như ngang hàng với Phạm Thiên. Kính dưỡng ở đây không chỉ là cho cha mẹ ăn no mặc ấm, mà còn là để cha mẹ sống an vui. Một người cha, người mẹ sống trong lo sợ tốn kém, sống trong kham khổ tự nguyện, thì chưa thật sự an vui. Hiếu không chỉ là cho tiền, mà còn là khuyên cha mẹ biết dùng tiền cho chính mình, biết thương lấy thân mình.
Kinh Hiếu cũng có câu rất hay: thân thể tóc da này là của cha mẹ cho, giữ gìn không để hư hại là bước đầu của hiếu. Câu này thường được nhắc với con cái: con phải giữ thân mình cho tốt. Nhưng nghĩ lại, cha mẹ cũng phải giữ thân mình cho tốt, thì con cái mới yên lòng. Người mẹ tiết kiệm đến mức bỏ bữa, người cha tiếc tiền đến mức không chữa bệnh, thì con cái làm sao yên lòng được. Thương mình cũng là một phần của hiếu, vì thân thể của cha mẹ là chỗ dựa tinh thần của cả nhà.
Vậy khuyên cha mẹ thế nào cho khéo? Đừng nói "mẹ đừng tiết kiệm nữa" một cách chung chung, vì cha mẹ sẽ gạt đi. Hãy nói cụ thể và gắn với tình thương: "Mẹ uống sữa này vào cho khỏe, để còn đi chơi với cháu." "Cha mua đôi giày này đi cho êm chân, để còn đi bộ buổi sáng với con." Khi cha mẹ thấy việc tiêu tiền gắn với niềm vui, gắn với con cháu, các cụ sẽ dễ chấp nhận hơn là nghe một lời khuyên khô khan.
Một cách nữa là mua sẵn và để cha mẹ dùng, đừng đưa tiền rồi để cha mẹ cất đi. Mua hộp sữa thì pha sẵn cho cha mẹ uống. Mua áo ấm thì giặt sạch, treo sẵn, nhắc cha mẹ mặc khi trời lạnh. Mua vé đi chơi thì đặt ngày cụ thể, nói "chủ nhật này con chở cha mẹ đi". Người già thường không tiêu tiền cho mình, nhưng lại vui khi con cái đã lo sẵn. Hiếu đôi khi là làm thay, không phải là đưa tiền rồi thôi.
Cũng cần hiểu vì sao cha mẹ tiết kiệm quá mức. Có cụ tiết kiệm vì sợ làm phiền con, sợ con tốn kém. Có cụ tiết kiệm vì quen tay, cả đời đã như vậy, đổi không được. Có cụ tiết kiệm vì muốn để dành cho con cháu sau này. Hiểu được lý do thì ta mới khuyên được đúng chỗ. Với cụ sợ làm phiền con, hãy nói "tiền này là của cha mẹ, cha mẹ cứ tiêu, con còn lo được". Với cụ muốn để dành cho cháu, hãy nói "cháu nó cần ông bà khỏe mạnh hơn cần tiền để dành".
Có một điều con cái hay quên: cha mẹ già tiêu tiền cho mình không phải là hoang phí, mà là hưởng thành quả của cả đời lao động. Các cụ đã làm lụng mấy chục năm để nuôi con, giờ là lúc các cụ được sống thoải mái một chút. Một bữa ăn ngon, một chiếc áo ấm, một chuyến đi chơi, những thứ ấy không tốn bao nhiêu so với cả đời các cụ đã cho đi. Con cái mà tiếc tiền với cha mẹ thì còn đáng trách, huống chi cha mẹ lại tiếc tiền với chính mình.
Hiếu, trong chuyện này, là làm sao để cha mẹ hiểu rằng thương mình không phải là ích kỷ. Thương mình là để sống khỏe, sống vui, sống lâu với con cháu. Người mẹ khỏe mạnh thì cả nhà yên tâm. Người cha vui vẻ thì nhà cửa ấm áp. Tiết kiệm đúng chỗ là đức tính tốt, nhưng tiết kiệm đến mức làm khổ thân mình thì không còn tốt nữa. Con cái có bổn phận nhắc cha mẹ điều ấy, nhắc bằng lời dịu dàng, nhắc nhiều lần, nhắc cho đến khi cha mẹ nghe.
Hôm nay về nhà, nhìn xem cha mẹ mình có đang mặc chiếc áo đã cũ quá không, có đang ăn uống kham khổ quá không, có đang tiếc tiền mua thuốc không. Nếu có, đừng chỉ gửi thêm tiền. Hãy ngồi xuống, nắm tay cha mẹ và nói: "Cha mẹ cứ tiêu cho mình đi, con lo được. Cha mẹ khỏe thì con mới yên lòng." Một câu nói như vậy, với cha mẹ già, có khi quý hơn cả một khoản tiền lớn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư