🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh Na Tiên — vua hỏi, thầy đáp: xe là gì, người là gì

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Ngày xưa, có một vị vua tên là Milinda. Vua giỏi, vua thông minh, vua thích hỏi. Vua hỏi ai cũng bí. Cho tới một ngày, vua gặp một vị tỳ kheo tên là Na Tiên. Vua hỏi, thầy đáp. Hỏi đáp qua lại thành một cuốn kinh lớn: Kinh Na Tiên Tỳ Kheo. Cuốn kinh này đặc biệt ở chỗ nó không giảng đạo bằng bài giảng. Nó giảng đạo bằng câu hỏi. Mà câu hỏi nào cũng là câu hỏi của người đời. Hỏi như mình hỏi. Đáp như thầy đáp cho mình nghe.

Vua hỏi câu đầu tiên, cũng là câu khó nhất: thầy là ai? Na Tiên đáp: tôi tên là Na Tiên. Vua hỏi tiếp: cái tên Na Tiên là gì? Là tóc? Là da? Là thịt? Là xương? Là tâm? Na Tiên hỏi lại: vậy bệ hạ tới đây bằng gì? Vua đáp: bằng xe. Na Tiên hỏi: xe là gì? Là bánh xe? Là trục? Là càng? Là thùng? Vua ngẫm nghĩ rồi đáp: không phải cái nào riêng lẻ. Mà là tất cả hợp lại, người ta gọi là xe. Na Tiên cười: đúng vậy. Cái gọi là Na Tiên cũng thế. Không phải tóc, không phải da, không phải thịt, không phải xương, không phải tâm riêng lẻ. Mà là năm uẩn hợp lại, người ta tạm gọi là Na Tiên.

Câu chuyện chiếc xe này nổi tiếng tới mức hai ngàn năm sau người ta vẫn kể. Vì nó giải thích một điều rất khó bằng một hình ảnh rất dễ. Cái gọi là tôi, thực ra là nhiều thứ hợp lại. Thân này là đất, nước, gió, lửa hợp lại. Tâm này là cảm giác, suy nghĩ, nhớ, quên hợp lại. Không có một cái tôi riêng biệt, cứng nhắc, nằm ở đâu đó trong thân. Hiểu được điều này, mình sẽ nhẹ đi rất nhiều. Vì bao nhiêu khổ của mình đến từ chữ tôi. Tôi bị chê. Tôi bị mất. Tôi phải hơn người. Nếu cái tôi ấy chỉ là cái tên đặt cho một đống hợp lại, thì có gì mà bám chặt đến vậy?

Vua lại hỏi: vậy chết rồi thì sao? Có còn không? Na Tiên đáp bằng một hình ảnh khác: như ngọn lửa. Ngọn lửa cháy trên cây đèn này, rồi mồi sang cây đèn khác. Lửa ở đèn sau có phải là lửa ở đèn trước không? Không phải, mà cũng không khác. Nó nối nhau mà đi. Người chết rồi tái sanh cũng vậy. Không phải một linh hồn nguyên vẹn đi từ thân này sang thân khác. Mà là dòng nghiệp nối nhau, như lửa mồi lửa. Hiểu vậy, mình không còn sợ chết một cách mù quáng, cũng không ỷ rằng chết là hết.

Vua hỏi tiếp: làm lành có ích gì, khi quả chưa thấy? Na Tiên lấy ví dụ hạt xoài. Người trồng xoài hôm nay, ngày mai chưa có trái. Nhưng hạt đã nằm trong đất. Tới mùa, trái sẽ tới. Làm lành cũng vậy. Quả chưa trổ không có nghĩa là không có quả. Người khôn không đòi trái ngay ngày gieo hạt. Người khôn tưới nước, chăm cây, và đợi.

Cả cuốn kinh là một chuỗi hỏi đáp như vậy. Vua hỏi về nghiệp, về tái sanh, về Niết bàn, về trí tuệ. Thầy đáp bằng ví dụ: cái xe, ngọn lửa, hạt xoài, dòng sông, cái gương. Mỗi ví dụ đều lấy từ đời thường. Không có ví dụ nào xa lạ. Vì đạo nằm trong đời thường. Người hỏi là vua, người đáp là thầy, nhưng người nghe là mình. Mỗi câu hỏi của vua, mình cũng từng hỏi. Mỗi câu đáp của thầy, mình cũng cần nghe.

Điều hay nhất của kinh này là thái độ hỏi. Vua không hỏi để bắt bẻ. Vua hỏi để hiểu. Thầy không đáp để thắng. Thầy đáp để mở. Hỏi đáp như vậy, cả hai cùng sáng ra. Trong đời mình, mình cũng cần học cách hỏi như vua Milinda: hỏi thật lòng, hỏi tới cùng, không ngại hỏi câu ngớ ngẩn. Và học cách đáp như Na Tiên: đáp bằng ví dụ gần gũi, đáp để người hỏi hiểu, không đáp để khoe mình giỏi.

Có nhiều người đi chùa mà không dám hỏi. Sợ hỏi sai, sợ người ta cười, sợ thầy chê. Kinh Na Tiên nói: cứ hỏi. Vua còn hỏi, mình ngại gì? Hỏi là cách học nhanh nhất. Không hỏi, mình cứ mang thắc mắc trong lòng cả đời. Hỏi ra, có khi một câu đáp làm sáng cả một đoạn đường.

Cũng có nhiều người thích cãi hơn thích hỏi. Cãi để thắng, không phải để hiểu. Vua Milinda ban đầu cũng có ý đó. Nhưng gặp thầy giỏi, vua đổi thái độ. Vua lắng nghe. Lắng nghe rồi vua hiểu. Hiểu rồi vua phục. Phục rồi vua trở thành người hộ trì đạo. Một cuộc hỏi đáp chân thành có thể đổi cả một con người. Đó là sức mạnh của việc hỏi đúng cách.

Cho nên đọc kinh Na Tiên, đừng đọc như đọc một cuốn sách cổ. Hãy đọc như mình đang ngồi trong buổi hỏi đáp ấy. Vua hỏi câu này, mình tự hỏi: mình có từng thắc mắc vậy không? Thầy đáp vậy, mình có hiểu không? Nếu chưa hiểu, mình hỏi tiếp. Kinh còn đó. Câu hỏi còn đó. Và cái xe vẫn đang chạy trước mặt mình mỗi ngày, nhắc mình: cái gọi là tôi, chỉ là nhiều thứ hợp lại, tạm gọi một cái tên. Biết vậy, mình sẽ bớt bám, bớt giận, bớt sợ. Và sống nhẹ nhàng hơn, như chiếc xe lăn êm trên đường.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thư Viện Phật Học (BudSas) — Kinh Na Tiên Tỳ Kheo (Cao Hữu Đính dịch Việt), natien00.htm, trang 1: Kinh Na Tiên, mục lục, lời giới thiệu
• Thư Viện Phật Học (BudSas) — vbkin171.htm, trang 1: Na Tiên Tỳ Kheo Kinh, cuối thế kỷ thứ II trước công nguyên
Bài liên quanKinh Nhất Dạ Hiền Giả — một đêm an lành, đừng tiếc quá khứKinh Thiện Sinh — lễ bái sáu phương: thương nhau cho đúng bổn phậnKinh Quán Niệm Hơi Thở — thở vào biết thở vào, thở ra biết thở ra