Có một người đàn ông giữ khư khư một cái điện thoại cũ. Máy đã chậm, pin đã chai, màn hình nứt một đường dài. Ai cũng bảo anh đổi máy mới đi. Anh lắc đầu. Anh nói, cái máy này theo tôi bao nhiêu năm, bao nhiêu kỷ niệm trong này. Đổi thì tiếc.
Một người khác thì ngược lại. Anh ta đổi xe liên tục. Xe còn tốt, anh đã đổi. Đổi vì chán. Đổi vì muốn có cái mới hơn. Đổi riết rồi thành quen. Không có cái gì giữ được lâu.
Hai người ấy tưởng như trái ngược nhau. Nhưng thật ra họ giống nhau ở một điểm. Cả hai đều bị đồ vật trói buộc. Một người bị trói vì không buông được cái cũ. Một người bị trói vì không ở yên được với cái đang có.
Trong kinh, Đức Phật kể ví dụ về chiếc bè. Có một người đi đường, gặp một con sông lớn. Bờ bên này nguy hiểm, bờ bên kia an toàn. Không có cầu, không có đò. Người ấy bèn gom cành cây, lá cỏ, cột lại thành một cái bè. Nhờ bè, anh ta vượt qua sông, đến bờ bên kia an toàn.
Đến bờ rồi, anh ta nghĩ sao. Nếu anh ta vác bè lên vai mà đi tiếp, thì bè sẽ thành gánh nặng. Đường dài, bè nặng, anh ta đi không nổi. Người khôn sẽ làm gì. Anh ta để bè lại bên bờ sông. Hoặc đẩy bè xuống nước cho trôi đi. Vì bè đã làm xong việc của nó.
Đức Phật nói, Pháp của Ngài cũng như chiếc bè. Pháp là phương tiện để vượt qua khổ đau, để đến bờ an lạc. Hiểu được ví dụ chiếc bè thì sẽ hiểu rằng chánh pháp còn phải buông, huống gì những thứ không phải là pháp.
Nghe thì lạ. Pháp mà cũng phải buông sao. Đúng vậy. Pháp là để dùng, không phải để ôm. Người học pháp mà ôm chặt từng câu từng chữ, cãi nhau vì câu này đúng câu kia sai, thì cũng giống như người vác bè đi trên cạn. Bè không còn giúp gì nữa. Nó chỉ làm mình nặng thêm.
Trong đời sống, có rất nhiều chiếc bè. Một phương pháp làm việc hay, lúc đầu giúp mình rất nhiều. Nhưng khi hoàn cảnh thay đổi, phương pháp ấy không còn hợp nữa. Người khôn sẽ đổi phương pháp. Người dại thì giữ khư khư, rồi trách sao việc không chạy.
Một thói quen tốt cũng vậy. Có người tập dậy sớm, thấy khỏe, thấy làm được nhiều việc. Nhưng đến lúc sức khỏe thay đổi, dậy sớm thành ra mệt. Người khôn sẽ điều chỉnh. Người dại thì cố giữ, rồi sinh bệnh, rồi trách thói quen tốt mà sao hại mình.
Ngay cả những kỷ niệm cũng là bè. Kỷ niệm đẹp giúp mình vượt qua lúc khó khăn. Nhưng nếu cứ sống mãi trong kỷ niệm, không chịu sống với hiện tại, thì kỷ niệm thành gánh nặng. Người ta cứ nhắc mãi chuyện xưa, rồi quên mất hôm nay mình còn có người thân bên cạnh.
Buông không có nghĩa là vứt bỏ một cách vô ơn. Người qua sông không chửi cái bè. Anh ta biết ơn nó. Nhờ nó mà mình sang được bờ. Nhưng biết ơn không có nghĩa là vác nó đi suốt đời. Biết ơn đúng cách là để nó lại đúng chỗ, khi nó đã làm xong việc.
Vậy làm sao biết lúc nào nên buông. Có một dấu hiệu rất rõ. Khi một thứ gì đó, dù từng giúp mình rất nhiều, mà bây giờ chỉ còn làm mình nặng nề, mệt mỏi, không đi tiếp được, thì đó là lúc nên buông. Không cần đợi nó hỏng hẳn. Không cần đợi mình kiệt sức.
Có người sợ buông. Sợ buông rồi mình trắng tay. Sợ buông rồi mình không còn gì. Nhưng thử nghĩ xem, người qua sông có trắng tay đâu. Anh ta còn nguyên đôi tay, đôi chân, và bờ bên kia đang ở trước mặt. Cái anh ta buông chỉ là phương tiện. Còn cái anh ta giữ được, là sự tự do đi tiếp.
Chiếc điện thoại cũ, chiếc xe, phương pháp làm việc, thói quen, kỷ niệm, thậm chí cả những lời dạy mình từng bám vào, tất cả đều có thể là bè. Dùng khi cần. Buông khi xong. Như vậy thì đường đời mới nhẹ.
Hôm nay, thử nhìn lại xem mình đang vác cái bè nào trên vai. Có thứ gì mình giữ chỉ vì tiếc, chứ không còn giúp mình nữa không. Nếu có, hãy thử đặt nó xuống. Đặt xuống không phải là mất. Đặt xuống là để đôi tay mình rảnh ra, mà bước tiếp.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư