Buổi sáng nọ, tôi thấy một bà cụ bán vé số ngồi co ro ở góc chợ. Một cậu thanh niên đi qua, mua một tờ vé số, rồi dúi thêm tờ tiền lẻ vào tay bà, nói bà giữ lấy mua cháo ăn sáng. Bà cụ cảm ơn rối rít. Cậu thanh niên cười, đi tiếp, không quay đầu lại. Tôi đứng nhìn theo, chợt nghĩ, đó chính là bố thí. Đơn giản vậy thôi, không cần lễ nghi, không cần ai chứng kiến.
Trong đạo Phật, có sáu hạnh của Bồ tát gọi là lục độ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ. Bố thí đứng đầu tiên. Vì sao? Vì muốn đi xa trên con đường tu, trước hết phải mở được bàn tay đang nắm chặt của mình. Bàn tay nắm chặt thì không cầm được gì thêm, cũng không cho được gì. Mở bàn tay ra, vừa cho được người, vừa nhận được điều mới.
Trong sách xưa có ghi, hạnh đầu tiên của Bồ tát thừa là bố thí ba la mật. Ba la mật có nghĩa là đến bờ bên kia, là làm đến nơi đến chốn, không nửa vời. Bố thí ba la mật không phải là cho nhiều tiền, mà là cho với tâm đúng. Cho mà không kể công. Cho mà không mong đền đáp. Cho mà không thấy mình là người cho, không thấy người kia là kẻ nhận. Cho như vậy mới gọi là bố thí đến bờ bên kia.
Nhiều người nghĩ bố thí chỉ là cho tiền. Thật ra bố thí có ba loại. Thứ nhất là cho của: tiền bạc, cơm áo, thuốc men, những thứ giúp người khác sống qua ngày. Thứ hai là cho pháp: chia sẻ một điều hay, một lời khuyên đúng lúc, một kinh nghiệm sống giúp người khác bớt khổ. Thứ ba là cho sự không sợ: khi người khác đang hoảng loạn, mình bình tĩnh ở bên, nói một câu làm họ an lòng. Ba loại cho này, ai cũng làm được, không cần giàu mới cho được.
Một người nghèo vẫn có thể cho. Cho một nụ cười với người đang buồn. Cho một lời động viên với người đang nản. Cho một chút thời gian lắng nghe người đang cô đơn. Những thứ đó không tốn tiền, nhưng giá trị không kém gì tiền. Có khi còn hơn tiền, vì tiền mua được cơm, nhưng không mua được một người chịu ngồi nghe mình nói hết nỗi lòng.
Ngược lại, có người cho rất nhiều tiền mà vẫn không phải là bố thí đúng nghĩa. Cho để khoe khoang, cho để người ta mang ơn, cho để đổi lấy tiếng tốt, cho rồi kể đi kể lại cho cả xóm nghe. Cho như vậy, tay thì mở mà lòng thì vẫn nắm chặt. Người nhận thì tủi thân, người cho thì kiêu căng. Cả hai đều không an.
Cho đúng là cho như cậu thanh niên buổi sáng ở chợ. Cho xong rồi đi, không quay đầu lại. Không nhớ mình đã cho ai, không mong người ta nhớ mình. Cho như mưa rơi xuống đất, đất thấm, mưa không kể công. Cho như vậy, lòng mình nhẹ như không, mà người nhận cũng nhẹ như không, không mang nợ, không tủi thân.
Bố thí còn là cách chữa bệnh tham. Người tham thì cái gì cũng muốn giữ cho mình, giữ càng nhiều càng sợ mất, càng sợ mất càng khổ. Tập cho đi là tập nới lỏng bàn tay. Hôm nay cho một tờ tiền lẻ, mai cho một buổi chiều giúp hàng xóm, mốt cho một lời xin lỗi với người mình làm tổn thương. Mỗi lần cho là một lần lòng rộng ra một chút. Lòng rộng ra thì tham nhỏ lại. Tham nhỏ lại thì khổ nhỏ lại.
Có người hỏi, cho đi thì mình còn lại gì? Còn lại một bàn tay mở. Bàn tay mở thì đón được nhiều hơn bàn tay nắm. Người hay cho đi thường được người khác thương, được người khác giúp lại lúc khó khăn, không phải vì họ tính toán, mà vì lòng tốt có sức lan tỏa. Mình cho một người, người đó lại cho người khác, cứ thế mà lan ra, như một ngọn đèn thắp sáng ngọn đèn khác.
Hôm nay, hãy cho đi một thứ gì đó. Không cần lớn. Một lời khen thật lòng với vợ, một cái ôm với con, một tờ tiền lẻ với người khó khăn hơn mình, một lời cảm ơn với người phục vụ. Cho xong rồi thôi, không nhớ, không kể. Chỉ cần nhớ cảm giác nhẹ nhõm trong lòng mình sau khi cho. Cảm giác đó chính là hạnh đầu tiên đang nở hoa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư