🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Mười kiết sử: mười sợi dây trói mình lại

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Anh Hùng có một con diều rất đẹp. Nhưng diều bay lên được một đoạn thì khựng lại. Anh kéo dây, diều chao đảo rồi rơi xuống. Anh tưởng dây bị rối. Kiểm tra kỹ mới thấy: diều bị cột tới mười sợi dây, mỗi sợi cột vào một cọc khác nhau. Muốn diều bay cao, phải tháo từng sợi một. Không tháo hết thì diều không bao giờ lên được.

Đời mình cũng vậy. Tâm mình giống như con diều đó. Muốn nhẹ, muốn bay cao, mà cứ bị kéo xuống. Đạo Phật gọi những sợi dây đó là kiết sử. Kiết là trói. Sử là sai khiến. Kiết sử là những thứ trói mình lại và sai khiến mình. Có tất cả mười sợi.

Trong kho sách, bảng giảng giải Kinh Trung Bộ liệt kê rất rõ. Năm sợi thuộc phần dưới, gọi là năm hạ phần kiết sử. Năm sợi thuộc phần trên, gọi là năm thượng phần kiết sử. Người tu tháo dần từ sợi dưới lên sợi trên. Tháo được sợi nào, lòng nhẹ đi sợi đó.

Năm sợi dưới, sợi đầu tiên là thân kiến. Tưởng thân này là tôi. Đã nói ở bài trước. Sợi thứ hai là nghi, tức hoài nghi. Không biết tin vào đâu, nghi ngờ con đường, nghi ngờ chính mình. Sợi thứ ba là giới cấm thủ. Giữ giới một cách máy móc, chấp vào hình thức, tưởng làm đúng nghi thức là đủ, mà quên mất giới là để giữ tâm mình sạch. Ba sợi này là ba sợi đầu tiên người mới tu bắt đầu tháo.

Sợi thứ tư là dục. Thích thú trong trần dục. Thích ăn ngon, mặc đẹp, thích được khen, thích cảm giác dễ chịu. Không phải thích là xấu. Nhưng thích rồi dính, dính rồi khổ. Sợi thứ năm là sân. Sân hận. Giận, ghét, bực bội, oán thù. Sân đốt mình trước khi đốt người khác. Năm sợi dưới này trói mình vào cõi đời này, vào những chuyện mắt thấy tai nghe hằng ngày.

Năm sợi trên thì tinh vi hơn. Sợi thứ sáu là hữu ái, thích thú trong cõi sắc. Tức là còn thích những cảnh giới đẹp đẽ, cao sang, những trạng thái an lạc của thiền. Thích mà dính thì cũng thành dây trói. Sợi thứ bảy là vô hữu ái, thích thú trong cõi vô sắc. Còn muốn có một cảnh giới không hình, không tướng, tưởng đó mới là giải thoát. Sợi thứ tám là mạn. Ngã mạn. So sánh mình với người khác: mình hơn, mình bằng, mình thua. Hơn thì kiêu. Thua thì tủi. Bằng thì ganh. Cứ so sánh là còn trói.

Sợi thứ chín là trạo cử, tức phóng tâm. Tâm cứ nhảy nhót, không yên. Ngồi thiền mà tâm chạy lung tung. Nghe pháp mà tâm đi chơi chỗ khác. Sợi thứ mười là vô minh. Không thấy rõ sự thật. Không thấy vô thường, khổ, vô ngã. Vì không thấy nên cứ đi lạc, cứ trói thêm.

Nghe mười sợi, nhiều người nản. Tháo bao giờ mới hết? Nhưng đừng nhìn mười sợi cùng một lúc. Chỉ nhìn sợi đang trói mình chặt nhất hôm nay. Hôm nay mình đang giận ai? Tháo sợi sân trước. Hôm nay mình đang nghi ngờ? Tháo sợi nghi trước. Hôm nay mình đang so sánh mình với người ta? Tháo sợi mạn trước. Mỗi ngày tháo một chút. Không cần tháo hết trong một ngày.

Có một điểm rất hay trong bảng giảng giải: bậc Tu-đà-hoàn, tức người đã vào dòng thánh, là người hoàn thành việc diệt trừ thân kiến. Và việc trừ hoài nghi nằm trong việc trừ thân kiến. Nghĩa là ba sợi đầu liên quan chặt với nhau. Thấy rõ thân không phải là tôi, thì tự nhiên bớt nghi ngờ, bớt chấp vào hình thức. Tháo một sợi, mấy sợi khác cũng lỏng theo.

Người ta thường tưởng tu là thêm vào: thêm kiến thức, thêm nghi lễ, thêm danh hiệu. Nhưng mười kiết sử dạy ngược lại: tu là bớt đi. Bớt một sợi dây, diều bay cao thêm một chút. Bớt một chấp trước, lòng nhẹ thêm một chút. Không cần thêm gì cả. Chỉ cần tháo.

Tối nay, thử ngồi yên và hỏi mình một câu: hôm nay sợi dây nào trói mình chặt nhất? Là giận? Là tham? Là nghi? Là so sánh? Chỉ cần gọi đúng tên nó. Gọi đúng tên là đã bắt đầu tháo. Vì sợi dây nào chưa thấy thì chưa tháo được. Thấy rồi, nó đã lỏng đi một nửa.

Con diều muốn bay cao không cần thêm gió. Chỉ cần bớt dây. Tâm mình cũng vậy. Không cần thêm gì. Chỉ cần tháo dần mười sợi dây này, từng sợi một, từng ngày một. Đến khi sợi cuối cùng đứt, tâm bay lên nhẹ nhàng, không còn gì kéo xuống nữa. Đó là giải thoát.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Giảng giải Kinh Trung Bộ 1 — trung-gg-001b.htm (BudSas, Thư viện Phật học), trang 1: mười kiết sử, 5 hạ phần (Thân kiến, nghi, giới cấm thủ, dục, sân) và 5 thượng phần (hữu ái, vô hữu ái, mạn, trạo cử, vô minh)
• Kinh Hạnh Phúc giảng giải — u-38hanhphuc/09.htm (BudSas), trang 1: đoạn tuyệt 10 pháp trói buộc, liệt kê đủ mười tên Pali
Bài liên quanNiết bàn: tắt lửa, không phải đi đâu xaBa loại khổ: đau vì thân, buồn vì mất, khổ vì đổi thayPhật tánh: trái hồng chát cũng có ngày ngọt