Có một câu hỏi mà nhiều người con vẫn mang trong lòng: cha mẹ đã khuất rồi, mình còn làm được gì cho cha mẹ nữa không? Mình đã không kịp báo hiếu khi cha mẹ còn sống. Bây giờ cha mẹ không còn nữa, mình có còn cơ hội nào không?
Kinh Vu Lan Bồn kể một câu chuyện trả lời đúng câu hỏi này. Câu chuyện về ngài Mục Kiền Liên, một vị đệ tử lớn của Đức Phật, người có thần thông bậc nhất.
Kinh kể: Một thuở nọ, Thế Tôn an trụ tại Xá Vệ thành, Kỳ thụ viên trung. Mục Liên mới đặng lục thông, muốn cho cha mẹ khỏi vòng trầm luân. Ngài dùng huệ nhãn, nhìn khắp các cõi, để tìm cha mẹ mình. Và Ngài thấy vong mẫu sanh làm ngạ quỷ, không uống ăn, tiều tụy hình hài.
Ngạ quỷ là loài đói khát, ăn không được, uống không được. Mẹ của Ngài, vì tội bỏn xẻn từ tiền kiếp, mà phải làm ngạ quỷ, đói khát triền miên. Ngài thương mẹ quá, bèn lấy cơm dâng cho mẹ ăn.
Nhưng kinh kể tiếp: Thấy cơm mẹ rất lo âu, tay tả che đậy, hữu hầu bốc ăn. Lòng bỏn xẻn tiền căn chưa dứt, sợ chúng ma cướp dựt của bà. Cơm đưa chưa tới miệng đà, hóa thành than lửa, nuốt mà đặng đâu.
Mẹ Ngài đói quá, nhưng vì lòng bỏn xẻn còn đó, vừa che vừa giấu, sợ người khác cướp mất. Cơm chưa tới miệng đã hóa thành than lửa, không ăn được. Ngài nhìn mẹ như vậy mà đau lòng vô cùng. Ngài có thần thông, có thể bay lên trời, xuống đất, nhưng Ngài không cứu được mẹ mình.
Ngài vội vàng về bạch với Đức Phật, xin Phật tìm phương giải nạn. Phật mới bảo rõ ràng căn cội: Rằng mẹ ông gốc tội rất sâu. Dầu ông thần lực nhiệm mầu, một mình không thể ai cầu được đâu.
Nghĩa là gì? Nghĩa là dù Ngài có thần thông lớn tới đâu, một mình Ngài cũng không cứu được mẹ. Vì tội của mẹ quá sâu, vì lòng bỏn xẻn đã ăn sâu thành nghiệp. Một người, dù mạnh tới đâu, cũng không đủ sức gỡ một cái nghiệp sâu như vậy.
Vậy phải làm sao? Phật dạy: phải nhờ sức của chúng Tăng. Vào ngày rằm tháng bảy, ngày chư Tăng tự tứ, ngày mà các vị tu hành sau ba tháng an cư đã thanh tịnh, thì hãy sắm sửa lễ vật, cúng dường chư Tăng, nhờ công đức của chúng Tăng mà cứu mẹ.
Mục Kiền Liên nghe theo. Và mẹ Ngài được thoát khỏi kiếp ngạ quỷ, sinh lên cõi lành. Câu chuyện này đã trở thành nguồn gốc của lễ Vu Lan, ngày rằm tháng bảy, ngày mà người Việt mình gọi là ngày báo hiếu, ngày xá tội vong nhân.
Câu chuyện này dạy mình ba điều rất quan trọng về chữ hiếu.
Điều thứ nhất: hiếu không phải chỉ là khi cha mẹ còn sống. Hiếu còn tiếp tục cả khi cha mẹ đã mất. Người con có hiếu thì không bao giờ nghĩ rằng cha mẹ mất rồi là hết. Mình vẫn có thể làm phước, vẫn có thể tu tập, vẫn có thể sống tốt, để hồi hướng cho cha mẹ. Cha mẹ ở cõi nào cũng nhận được tấm lòng của con.
Điều thứ hai: hiếu không phải là chuyện của một mình mình. Mục Kiền Liên có thần thông mà một mình còn không cứu được mẹ. Mình là người thường, một mình thì làm được bao nhiêu? Hiếu cần có sự chung sức. Cần có gia đình cùng nhau làm phước. Cần có cộng đồng cùng nhau tu tập. Cần có chư Tăng, có những người đang sống đời thanh tịnh, làm chỗ nương tựa. Một người làm phước thì phước nhỏ. Nhiều người cùng làm thì phước lớn.
Điều thứ ba, cũng là điều quan trọng nhất: hiếu bắt đầu từ khi cha mẹ còn sống. Mục Kiền Liên thương mẹ, muốn cứu mẹ, nhưng mẹ đã làm ngạ quỷ rồi, muốn cứu thì phải tốn bao nhiêu công sức. Nếu khi mẹ còn sống, Ngài đã giúp mẹ bỏ được lòng bỏn xẻn, đã giúp mẹ sống rộng rãi hơn, thì mẹ đâu phải chịu kiếp ngạ quỷ. Hiếu tốt nhất là hiếu khi cha mẹ còn sống. Là khi cha mẹ còn ăn được thì nấu cho cha mẹ ăn. Khi cha mẹ còn nghe được thì nói lời thương với cha mẹ. Khi cha mẹ còn đi được thì đưa cha mẹ đi chơi. Đừng đợi tới khi cha mẹ mất rồi mới khóc, mới cúng, mới hối hận.
Nhưng nếu cha mẹ đã mất rồi, mình đã không kịp báo hiếu khi cha mẹ còn sống, thì phải làm sao? Câu chuyện Mục Kiền Liên nói: vẫn còn kịp. Mình sống tốt, mình làm phước, mình tu tập, mình hồi hướng cho cha mẹ. Cha mẹ ở đâu cũng nhận được. Và quan trọng hơn, mình sống tốt thì cha mẹ ở cõi nào cũng vui. Vì không có cha mẹ nào muốn thấy con mình sống khổ, sống sai, sống trong tội lỗi.
Lễ Vu Lan không phải chỉ là ngày đi chùa cúng dường. Lễ Vu Lan là ngày nhắc mình nhớ tới cha mẹ. Nhớ tới công ơn sinh thành dưỡng dục. Nhớ tới những bữa cơm cha mẹ nấu, những đêm cha mẹ thức vì mình ốm, những lần cha mẹ nhịn ăn để mình được ăn no.
Hôm nay, nếu cha mẹ bạn còn sống, hãy làm một việc nhỏ. Gọi điện về hỏi thăm. Nấu một bữa cơm cho cha mẹ ăn. Ngồi nghe cha mẹ kể chuyện, dù câu chuyện đó bạn đã nghe mười lần rồi. Chỉ một việc nhỏ thôi. Vì hiếu không phải là chuyện lớn lao. Hiếu là những việc nhỏ, làm đều mỗi ngày.
Nếu cha mẹ bạn đã mất, hãy làm một việc nhỏ khác. Sống tốt một ngày. Làm một việc thiện. Ngồi yên một phút, nhớ tới cha mẹ, và nói thầm trong lòng: con cảm ơn cha mẹ. Con sẽ sống tốt, để cha mẹ được an lòng.
Mục Kiền Liên đã cứu được mẹ mình bằng hiếu hạnh và bằng sức của chúng Tăng. Bạn cũng có thể làm điều tương tự, bằng cách sống tốt mỗi ngày. Vì hiếu không phải là một ngày lễ. Hiếu là cả một đời người.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư