🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Giới Định Tuệ: ba việc làm chung trong một ngày

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Sáng thứ hai, chuông báo thức reo. Anh Tuấn với tay tắt chuông, lướt điện thoại vài phút rồi vùng dậy. Vợ nhắc một câu về tiền học của con, anh gắt lại một câu. Ra khỏi nhà, kẹt xe, có người chen lên, anh bấm còi dài, trong lòng chửi thầm. Đến công ty, sếp giao thêm việc, anh cười ngoài mặt mà trong bụng bực bội cả buổi.

Một ngày như vậy, có gì lạ đâu. Ai trong chúng ta cũng từng có một ngày như thế. Điều đáng nói là cả ngày hôm đó, anh Tuấn không làm việc gì xấu lớn cả. Không trộm cắp, không lừa ai, không đánh ai. Vậy mà tối về, anh vẫn thấy mệt, thấy bực, thấy lòng mình nặng như có đá đè.

Người xưa nói, trong lòng mỗi người có ba món độc: tham, sân, si. Tham là muốn nhiều hơn cái mình có. Sân là giận, là bực, là khó chịu. Si là không thấy rõ, cứ tưởng cái tạm bợ là chắc chắn. Ba món độc này không cần ai mang đến. Nó tự sinh ra trong những chuyện rất nhỏ: một câu nói của vợ, một lần kẹt xe, một việc thêm ngoài giờ.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim có một câu rất gọn. Đại ý rằng đạo Phật là đạo của chân lý, muốn sống cho đúng thì dùng ba môn học chính là giới, định, tuệ để trừ ba món độc tham, sân, si. Ba môn học ấy nghe thì to, nhưng thật ra có thể tập ngay trong một ngày bình thường, giống như ngày của anh Tuấn.

Giới là bước đầu tiên. Giới không phải là luật lệ ai đặt ra để trói mình. Giới là cái hàng rào mình tự dựng để giữ mình khỏi làm điều hại mình hại người. Sáng hôm đó, nếu anh Tuấn giữ được một giới nhỏ thôi, là không nói lời nặng với vợ, thì cả buổi sáng của hai vợ chồng đã khác. Giới bắt đầu từ những việc nhỏ như vậy. Không nói dối để qua chuyện. Không lấy đồ không phải của mình. Không làm việc mà lương tâm mình không yên. Giữ được giới, lòng mình bớt lo, bớt sợ, bớt phải giấu giếm.

Nhiều người tưởng giữ giới là khổ. Thật ra người không giữ giới mới khổ. Nói dối một câu thì phải nhớ câu đó để nói dối tiếp. Lấy một thứ không phải của mình thì lúc nào cũng sợ bị phát hiện. Làm điều trái lương tâm thì đêm về ngủ không yên. Giới không lấy mất tự do của mình. Giới trả lại cho mình sự yên ổn.

Định là bước thứ hai. Định là để tâm đứng yên một chỗ, không chạy lung tung. Buổi sáng kẹt xe, tâm anh Tuấn chạy theo đủ thứ: bực người chen lên, lo muộn giờ, nghĩ đến chuyện sếp giao việc. Tâm chạy như vậy thì mệt là phải. Định không có nghĩa là ngồi thiền cả buổi. Định có thể là một phút thở chậm trước khi trả lời một email khó. Là lúc rửa chén thì chỉ biết mình đang rửa chén. Là lúc nghe con kể chuyện thì thật sự nghe, không vừa nghe vừa lướt điện thoại.

Tâm con người giống như nước trong ly. Khuấy mãi thì đục. Để yên một lúc thì trong. Định là cái để yên đó. Không cần nhiều. Mỗi ngày vài lần dừng lại vài hơi thở, tâm đã bớt đục đi nhiều.

Tuệ là bước thứ ba. Tuệ là thấy rõ mọi việc như nó vốn là. Khi tâm đã yên, mình mới thấy được rằng cơn giận buổi sáng chỉ là một cơn giận, nó đến rồi nó đi, không phải là mình. Mình mới thấy được rằng vợ nhắc tiền học không phải để gây sự, mà vì lo cho con. Mình mới thấy được rằng sếp giao thêm việc không phải để hành mình, mà vì việc cần người làm.

Tuệ không phải là thông minh. Người thông minh có thể tính toán rất giỏi mà vẫn khổ. Tuệ là cái thấy làm cho lòng nhẹ đi. Thấy rằng mọi thứ đổi thay, không có gì chắc chắn mãi, nên mình bớt bám, bớt đòi hỏi. Thấy rằng người khác cũng khổ như mình, nên mình bớt trách.

Ba việc giới, định, tuệ không tách rời nhau. Giữ giới giúp tâm dễ yên. Tâm yên thì thấy rõ. Thấy rõ thì càng muốn giữ giới. Nó giống như ba chân của một cái kiềng, thiếu một chân là nghiêng. Người chỉ giữ giới mà tâm lúc nào cũng loạn thì giữ được ngoài mặt mà trong lòng vẫn bực. Người chỉ ngồi cho tâm yên mà không giữ giới thì yên được một lúc, ra đời lại làm điều sai rồi lại loạn. Người nói mình thấy rõ mà không chịu giữ giới, không chịu để tâm yên, thì cái thấy đó chỉ là lời nói.

Sách xưa còn ghi một câu ngắn: tu giới, định, tuệ để trừ diệt sân, tham, si. Câu ấy nói rõ thứ tự. Không phải học cho thuộc rồi đợi đến lúc nào đó mới làm. Làm ngay trong ngày hôm nay. Sáng giữ một lời nói. Trưa dừng lại một hơi thở. Tối nhìn lại một chuyện đã qua và thấy nó nhẹ hơn mình tưởng.

Anh Tuấn không cần đổi đời. Anh chỉ cần đổi một ngày. Một ngày giữ được miệng, giữ được tâm, thấy được lòng mình, là một ngày ba món độc bớt đi một chút. Nhiều ngày như vậy gom lại, thành một đời khác.

Giới, định, tuệ không phải chuyện của chùa chiền. Nó là chuyện của buổi sáng trong nhà mình, của con đường kẹt xe, của bàn làm việc. Ai cũng có thể bắt đầu từ sáng mai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 127
• Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư — trang 361
Bài liên quanThập nhị nhân duyên: mười hai mắt xích nối một đời ngườiDuyên khởi: một hạt cơm cũng đủ cả trời đấtTam pháp ấn qua một buổi sáng đi chợ