🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Thập nhị nhân duyên: mười hai mắt xích nối một đời người

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Chị Hoa bán hàng ngoài chợ. Một buổi sáng, có khách trả giá rồi bỏ đi không mua. Chị bực. Cái bực ấy theo chị cả buổi. Khách sau hỏi giá, chị trả lời cộc lốc. Có người mua rồi đổi ý, chị gắt lên. Chiều về, chồng hỏi sao mặt nặng thế, chị lại gắt với chồng. Tối nằm xuống, chị nghĩ cả ngày hôm nay sao mình khó chịu với tất cả mọi người. Mà bắt đầu chỉ từ một người khách trả giá rồi bỏ đi.

Một chuyện nhỏ kéo theo một chuỗi chuyện khác. Chuỗi đó dài hay ngắn, là do mình có nhận ra nó đang chạy hay không. Đạo Phật gọi chuỗi ấy bằng một cái tên nghe khó, là thập nhị nhân duyên. Mười hai mắt xích nối nhau thành một vòng tròn, từ lúc mình chưa hiểu rõ cho đến lúc khổ đau đầy lên.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim kể lại vòng tròn ấy rất rõ. Đại ý là: vì không thấy rõ mà sinh ra hành động tạo tác. Hành động tạo tác sinh ra nhận thức. Nhận thức sinh ra thân tâm. Thân tâm sinh ra sáu cửa giác quan. Sáu cửa gặp cảnh thì sinh ra tiếp xúc. Tiếp xúc sinh ra cảm giác. Cảm giác sinh ra ưa thích hay ghét bỏ. Ưa thích sinh ra bám víu. Bám víu sinh ra tạo nghiệp. Tạo nghiệp sinh ra một đời sống mới. Đời sống mới ấy rồi cũng già, cũng bệnh, cũng chết, sinh ra buồn khổ.

Nghe thì dài, nhưng thật ra nó chính là buổi sáng của chị Hoa. Vì không thấy rõ, chỉ thấy người khách bỏ đi là coi thường mình, nên chị bực. Cái bực ấy là một hành động trong tâm. Nó làm chị nhìn khách sau cũng bằng con mắt khó chịu. Mắt khó chịu thì lời nói khó chịu. Lời nói khó chịu thì khách không muốn mua. Khách không mua thì chị càng bực. Chị bám vào ý nghĩ là hôm nay xui, là người ta không biết điều. Cả ngày chị sống trong cái ý nghĩ ấy, và tối về chị mang cái bực đó về nhà.

Mười hai mắt xích, nói gọn lại chỉ có ba chuyện: không thấy rõ, muốn giữ lấy, rồi khổ. Không thấy rõ nên mình tưởng mọi việc là do người khác gây ra cho mình. Muốn giữ lấy nên mình bám vào cái mình thích và đẩy ra cái mình ghét. Khổ là kết quả tất yếu của hai chuyện đó.

Điều hay nhất của vòng tròn này là nó có thể dừng lại. Sách cũng nói rõ: vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, cứ thế cho đến khi sinh diệt thì già chết diệt. Nghĩa là chỉ cần cắt đứt một mắt xích, cả vòng tròn dừng theo. Không cần cắt hết mười hai cái. Cắt một cái là đủ.

Chị Hoa không cần học thuộc mười hai cái tên. Chị chỉ cần nhận ra một mắt xích trong ngày của mình. Ví dụ lúc khách bỏ đi, chị nhận ra trong lòng mình vừa có một cảm giác khó chịu. Chỉ nhận ra thôi, chưa cần làm gì. Cảm giác được nhìn thấy thì nó yếu đi. Nó yếu đi thì chị không nói cộc với khách sau. Khách sau không bị gắt thì vui vẻ mua hàng. Buổi chợ khác đi. Chiều về nhà, chị không còn mang cái bực về cho chồng.

Nhiều người tưởng luân hồi là chuyện của kiếp sau. Nhưng vòng tròn mười hai nhân duyên này quay ngay trong một ngày. Sáng bực, trưa gắt, chiều mệt, tối hối hận, mai lại bực tiếp. Một vòng như vậy quay đi quay lại, đó đã là luân hồi rồi. Hiểu được vòng tròn này, mình không cần đợi đến kiếp sau mới thoát. Thoát ngay trong buổi chợ sáng nay cũng được.

Có người hỏi, cắt mắt xích nào là dễ nhất. Sách xưa gợi ý hai chỗ rất quan trọng là hành và ái. Hành là thói quen tạo tác của mình, cái nếp mình đã quen làm. Ái là sự ưa thích, ghét bỏ. Nhưng với người thường, chỗ dễ cắt nhất là chỗ cảm giác. Cảm giác vừa đến, mình biết nó đến. Vui đến, biết là vui. Buồn đến, biết là buồn. Biết mà không chạy theo, không đẩy đi, thì cảm giác tự qua. Vòng tròn dừng ngay ở đó.

Chị Hoa sau này kể lại, có hôm khách trả giá rồi bỏ đi, chị vẫn thấy bực nổi lên. Nhưng lần này chị kịp thấy nó. Chị nghĩ, ừ, mình đang bực. Rồi chị rót ly nước uống, quay sang cười với khách sau. Khách sau mua hai ký rau, còn khen rau tươi. Buổi chợ hôm đó, chị bán hết sớm.

Mười hai nhân duyên không phải là lý thuyết xa vời. Nó là cách nhìn lại một ngày của mình, thấy từng mắt xích nối nhau như thế nào, rồi chọn một chỗ để dừng lại. Dừng được một lần, sẽ dừng được lần thứ hai. Nhiều lần như vậy, vòng tròn không còn quay nữa. Người ta gọi đó là hết khổ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 60
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 61
Bài liên quanDuyên khởi: một hạt cơm cũng đủ cả trời đấtTam pháp ấn qua một buổi sáng đi chợBát chánh đạo: tám nhánh của một con đường