🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tứ y pháp: bốn điều nên nương, bốn điều nên bỏ

Hiểu kinh dễ dàng · 9 phút đọc

Có một câu chuyện tôi nghe hoài. Một người đi chùa nhiều năm. Nghe thầy nào nói cũng tin. Thầy bảo làm lễ này thì hết bệnh. Thầy bảo đeo cái này thì hết xui. Người ấy làm theo hết. Tiền mất. Bệnh không hết. Xui vẫn xui. Rồi người ấy quay sang trách đạo Phật. Tôi nghe mà thương cả hai bên. Thương người tin lầm. Thương đạo Phật bị trách oan. Vì đạo Phật đã dạy sẵn bốn điều để tránh tin lầm. Bốn điều ấy gọi là tứ y pháp. Y là nương theo. Bốn điều nên nương. Và bốn điều nên bỏ.

Điều thứ nhất: y pháp, bất y nhân. Nghĩa là nương theo pháp, đừng nương theo người. Pháp là lẽ thật, là điều đúng. Nhân là con người. Người nói có thể là thầy lớn, là người nổi tiếng, là người mình thương. Nhưng người thì có thể sai. Lẽ thật thì không sai theo người. Cho nên nghe ai nói gì, đừng hỏi người ấy là ai. Hãy hỏi điều ấy có đúng không. Có hợp với lẽ thật không. Có làm mình và người khác bớt khổ không. Nếu đúng thì nghe. Nếu sai thì thôi. Dù người nói có lớn tới đâu.

Thử đem ra đời sống. Sáng nay chị đọc trên mạng một bài thuốc chữa bệnh. Người viết là một người nổi tiếng. Nhiều người chia sẻ. Chị định làm theo. Nhưng nếu chị nhớ y pháp bất y nhân, chị sẽ dừng lại. Chị hỏi: bài thuốc này có đúng không? Có ai kiểm chứng không? Hay chỉ vì người nổi tiếng nói nên mình tin? Hỏi như vậy không phải là hỗn. Mà là khôn. Vì thân mình là của mình. Uống sai thì mình chịu.

Điều thứ hai: y nghĩa, bất y ngữ. Nghĩa là nương theo ý nghĩa, đừng nương theo lời nói. Lời nói chỉ là cái vỏ. Ý nghĩa mới là cái ruột. Nhiều người cãi nhau chỉ vì lời nói. Người này nói một câu, người kia nghe thấy khó chịu. Nhưng ý của người nói chưa chắc đã xấu. Có khi họ vụng lời. Có khi họ mệt. Có khi họ nói đùa mà mình tưởng thật. Nếu mình chỉ chấp vào lời nói thì cãi nhau hoài. Còn nếu mình hỏi: ý anh ấy muốn nói gì? Thì nhiều chuyện sẽ nhẹ đi.

Trong một bài giảng, có ví dụ hay: người ta mắng mình giống con bò. Nếu mình nhận câu ấy vào lòng rồi giận thì mình không khôn cho lắm. Câu nói ấy không căn cứ vào đâu. Mình giận làm gì cho mệt. Cũng vậy, người ta khen mình. Nếu mình nhận lời khen ấy vào lòng rồi tự cao thì cũng không khôn. Lời nói là gió. Ý nghĩa mới là đất. Nương vào đất thì đứng vững. Nương vào gió thì ngã.

Điều thứ ba: y trí, bất y thức. Nghĩa là nương theo trí tuệ, đừng nương theo tình cảm. Thức ở đây là cái biết theo cảm tình. Thích thì cho là đúng. Ghét thì cho là sai. Ngon thì cho là tốt. Dở thì cho là xấu. Nhưng thích hay ghét không phải là thước đo của lẽ thật. Một món ăn ngon khi đói, dở khi no. Một người đẹp với người này, xấu với người kia. Một lời khen là thật hay nịnh, còn tùy người nói đang muốn gì. Nếu mình xét việc theo cảm tình thì mình sẽ sai hoài. Trí tuệ là cái thấy rõ sự việc như nó là. Không thêm thích. Không thêm ghét.

Thử lấy ví dụ. Anh có một người bạn thân. Bạn anh làm một việc sai. Anh có bênh không? Nếu anh xét theo tình cảm thì anh bênh. Vì là bạn thân. Nhưng nếu anh xét theo trí tuệ thì anh nói: bạn tôi sai rồi. Tôi thương bạn, nhưng việc sai thì phải nói là sai. Nói như vậy mới là thương thật. Thương mà bênh cái sai thì không phải thương. Mà là hại bạn.

Điều thứ tư: y liễu nghĩa, bất y bất liễu nghĩa. Nghĩa là nương theo điều rõ ràng, đừng nương theo điều mơ hồ. Liễu nghĩa là nghĩa đã rõ, đã sáng. Bất liễu nghĩa là nghĩa chưa rõ, còn mờ. Trên đời có nhiều chuyện đồn đại. Nghe nói ở đâu có thần linh hiện ra. Nghe nói có người chữa bệnh bằng phép lạ. Nghe nói có cách làm giàu nhanh. Những chuyện ấy không kiểm chứng được. Nghe thì thích. Nhưng chạy theo thì mất thời gian, mất tiền, có khi mất cả niềm tin vào những điều thật.

Người xưa dạy: kinh Phật liễu nghĩa là kinh dạy nhân quả, dạy vô thường, dạy vô ngã. Những điều ấy rõ ràng. Mình làm lành thì quả lành. Mình làm ác thì quả ác. Mọi thứ đổi thay. Không có cái tôi vĩnh viễn. Những điều ấy mình có thể kiểm chứng ngay trong đời mình. Còn những sách dạy cúng sao giải hạn, cầu gì được nấy, bói toán mê tín, thì không phải là kinh Phật. Dù bìa sách có ghi là kinh Phật. Vì nội dung của chúng không giúp mình bớt khổ. Mà chỉ làm mình sợ thêm, tham thêm.

Bốn điều này là bốn cái thước. Nghe gì, đọc gì, tin gì, cũng đem bốn cái thước ra đo. Điều này có hợp lẽ thật không? Ý nghĩa của nó là gì, hay chỉ là lời nói? Mình tin vì thấy rõ, hay vì thích? Nó có rõ ràng không, hay chỉ là đồn đại? Đo xong rồi hãy tin. Tin như vậy thì không ai lừa được mình. Kể cả người mình thương nhất.

Tôi kể lại bốn điều này cho người đi chùa ở đầu bài. Người ấy nghe xong thì im lặng một lúc. Rồi nói: vậy là tôi tin sai chỗ. Tôi tin người, không tin pháp. Tôi tin lời, không tin nghĩa. Tôi tin vì thích, không phải vì thấy rõ. Tôi tin chuyện mơ hồ, không tin chuyện rõ ràng. Nói xong, người ấy cười. Cười buồn. Nhưng là nụ cười của người vừa tìm thấy đường về.

Đạo Phật không bắt mình tin mù. Ngược lại, đạo Phật dạy mình cách tin cho khôn. Bốn điều nên nương, bốn điều nên bỏ. Nhớ được bốn điều ấy, mình đi đâu cũng vững. Nghe ai nói gì cũng bình tĩnh. Đọc gì trên mạng cũng không vội tin. Người ta có thể lừa mình bằng lời hay, bằng danh tiếng, bằng chuyện lạ. Nhưng không ai lừa được người biết đo bằng bốn cái thước này.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Cư Trần Lạc Đạo (I), bài 4 — Pháp Tứ Y: "Y pháp bất y nhân, Y nghĩa bất y ngữ, Y trí bất y thức, Y liễu nghĩa bất y bất liễu nghĩa"
• Cư Trần Lạc Đạo (I), bài 4 — "Y pháp bất y nhân. Nghĩa là chúng ta nên xét theo sự việc chứ không xét theo con người"; "Y nghĩa bất y ngữ... đừng chấp những lời nói, ngôn ngữ"
Bài liên quanQuán chiếu: nhìn một việc cho tới khi thấy rõTam độc: ba thứ độc trong lòng mìnhTứ đại: đất, nước, gió, lửa trong thân mình