🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Quán chiếu: nhìn một việc cho tới khi thấy rõ

Hiểu kinh dễ dàng · 9 phút đọc

Con tôi làm vỡ cái bát. Bát sứ rơi xuống nền, vỡ làm ba mảnh. Tôi đang mệt. Tôi gắt lên ngay: sao con hậu đậu thế? Con tôi cúi đầu. Nó không khóc. Nó chỉ im lặng dọn mảnh vỡ. Tối đó tôi nằm nghĩ. Tôi gắt có đúng không? Cái bát vỡ có đáng để gắt không? Con tôi hậu đậu, hay là tôi đang mệt nên gắt? Tôi không trả lời được ngay. Nhưng tôi đã bắt đầu nhìn. Nhìn như vậy, đạo Phật gọi là quán chiếu.

Quán chiếu là gì? Quán là nhìn. Chiếu là soi sáng. Quán chiếu là nhìn một việc cho tới khi thấy rõ nó. Không phải nhìn lướt qua. Mà là nhìn kỹ, nhìn sâu, nhìn cho tới gốc. Nhiều người tưởng quán chiếu là ngồi thiền, nhắm mắt, nghĩ chuyện cao siêu. Không phải. Quán chiếu có thể làm ngay trong bếp, ngay khi cái bát vừa vỡ. Thậm chí càng nên làm ngay lúc ấy.

Trong một bài giảng của một vị thiền sư, có dạy: tu huệ là quán chiếu học hỏi luôn, để mỗi ngày trí tuệ mỗi lớn thêm, và có công năng giải phóng mình ra khỏi những ràng buộc khổ đau. Câu này nói rõ hai điều. Thứ nhất, quán chiếu là để trí tuệ lớn lên. Thứ hai, quán chiếu là để mình thoát khỏi khổ. Không phải thoát khỏi cái bát vỡ. Mà thoát khỏi cái giận, cái buồn, cái trách móc đi theo cái bát vỡ.

Quán chiếu khác với suy nghĩ lung tung như thế nào? Suy nghĩ lung tung là đầu mình chạy hết chuyện này sang chuyện khác. Cái bát vỡ làm mình nhớ tới tiền. Tiền làm mình nhớ tới công việc. Công việc làm mình nhớ tới sếp. Cứ thế chạy hoài. Không tới đâu. Quán chiếu thì ngược lại. Nó dừng lại ở một việc. Chỉ một việc. Nhìn nó cho tới khi thấy rõ. Cái bát vỡ. Vì sao vỡ? Tay con trơn. Vì sao tay trơn? Vì bát ướt. Vì sao bát ướt? Vì con vừa rửa tay. Có gì đáng giận ở đây không? Không. Chỉ là một chuỗi nguyên nhân. Thấy được chuỗi ấy, cơn giận tự nó tan.

Thử lấy một ví dụ khác. Anh buồn vì bạn thân không gọi điện cho anh đã lâu. Anh nghĩ: bạn ấy quên mình rồi. Bạn ấy coi thường mình. Anh buồn cả tuần. Nếu anh quán chiếu, anh sẽ nhìn kỹ hơn. Bạn ấy không gọi, vì sao? Có thể bạn ấy đang bận. Có thể bạn ấy đang ốm. Có thể bạn ấy cũng đang buồn và chờ anh gọi trước. Có thể bạn ấy không giỏi gọi điện. Có bao nhiêu khả năng. Nhưng anh chỉ chọn một khả năng xấu nhất rồi tin là thật. Quán chiếu là nhìn hết các khả năng. Nhìn xong thì thấy: mình buồn vì một điều mình tưởng, chứ không phải vì một điều mình biết.

Quán chiếu cũng giúp mình thấy chính mình. Có lần tôi giận vợ vì một chuyện nhỏ. Tôi định cãi. Rồi tôi dừng lại và nhìn. Tôi giận vợ, hay tôi đang giận chính mình? Hôm đó tôi làm việc không tốt. Tôi bị sếp nhắc. Tôi mang cái bực ấy về nhà. Vợ tôi chỉ nói một câu vô tình. Thế là tôi nổ. Nhìn rõ như vậy, tôi thấy xấu hổ. Tôi xin lỗi vợ. Không phải vì tôi tốt. Mà vì tôi đã thấy rõ. Quán chiếu cho mình cái thấy ấy. Mà có cái thấy ấy thì mình mới sửa được.

Vậy quán chiếu làm thế nào? Đơn giản lắm. Khi có một việc làm mình khó chịu, hãy dừng lại. Hít một hơi. Rồi hỏi mình ba câu. Thứ nhất: chuyện gì vừa xảy ra? Chỉ kể sự thật, không thêm bớt. Cái bát vỡ. Bạn không gọi. Vợ nói một câu. Thứ hai: mình đang cảm thấy gì? Giận, buồn, sợ, hay xấu hổ? Nói thật với mình. Thứ ba: cảm giác ấy từ đâu ra? Từ việc vừa xảy ra, hay từ chuyện khác? Từ hôm nay, hay từ mười năm trước? Hỏi ba câu ấy, rồi ngồi yên nghe câu trả lời. Không vội. Không ép. Câu trả lời sẽ tới.

Có người hỏi: quán chiếu có phải là nghĩ nhiều không? Không phải. Nghĩ nhiều là đầu mình quay như chong chóng. Quán chiếu là đầu mình lặng mà sáng. Giống như mặt hồ. Mặt hồ lặng thì soi được trăng. Mặt hồ động thì chẳng soi được gì. Quán chiếu là làm cho mặt hồ lặng lại. Rồi nhìn xuống đáy hồ. Đáy hồ có gì thì thấy cái ấy. Không thêm. Không bớt.

Quán chiếu không chỉ dùng cho chuyện buồn. Chuyện vui cũng cần quán chiếu. Anh trúng số. Anh vui. Anh định tiêu hết. Nếu anh quán chiếu, anh sẽ thấy: niềm vui này từ đâu ra? Từ tiền. Tiền này từ đâu ra? Từ may mắn. May mắn thì có bền không? Hỏi như vậy không phải để hết vui. Mà để vui cho khôn. Vui mà vẫn biết đường. Chứ không phải vui rồi làm điều dại.

Vị thiền sư trong bài giảng còn nói một điều hay: khi rửa nồi, gọi là tu rửa nồi. Khi lau nhà, gọi là tu lau nhà. Khi giúp một người đói, cũng là tu. Nghĩa là quán chiếu không phải là việc riêng của lúc ngồi thiền. Mà là việc của mọi lúc. Rửa bát mà quán chiếu thì rửa bát cũng là tu. Nói chuyện với con mà quán chiếu thì nói chuyện cũng là tu. Việc nào cũng có thể nhìn cho tới khi thấy rõ. Mà nhìn cho tới khi thấy rõ thì việc nào cũng làm mình khôn lên.

Tối hôm đó, tôi nói với con: bố xin lỗi vì đã gắt. Bát vỡ không phải lỗi của con. Bát ướt nên tay con trơn. Lần sau mình cùng lau khô bát nhé. Con tôi cười. Nó nói: bố ơi, mai con rửa bát cho bố. Tôi gật đầu. Cái bát vỡ vẫn là cái bát vỡ. Nhưng nhà tôi thì khác. Vì có một người đã chịu nhìn. Nhìn một việc cho tới khi thấy rõ. Và cái thấy rõ ấy đã làm nhà tôi ấm hơn.

Quán chiếu không làm đời hết khổ. Bát vẫn vỡ. Bạn vẫn có thể quên gọi. Vợ chồng vẫn có thể cãi nhau. Nhưng quán chiếu làm mình khổ ít hơn. Vì mình không còn khổ vì những điều mình tưởng. Mình chỉ khổ vì những điều thật. Mà những điều thật thì ít hơn những điều tưởng rất nhiều.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Tu Phước và Tu Huệ (Thích Nhất Hạnh) — "Tu huệ là quán chiếu học hỏi luôn để mỗi ngày trí tuệ mỗi lớn thêm và có công năng giải phóng mình ra khỏi những ràng buộc khổ đau"
• Tu Phước và Tu Huệ (Thích Nhất Hạnh) — "khi quán niệm hơi thở thì gọi là tu an ban, khi ngồi thiền gọi là tu thiền tọa... khi rửa nồi gọi là tu rửa nồi"
Bài liên quanTam độc: ba thứ độc trong lòng mìnhTứ đại: đất, nước, gió, lửa trong thân mìnhThập ác: mười việc nên tránh trong một ngày