Chị Hoa đi chùa đã mười năm. Lễ nào cũng có mặt, kinh nào cũng thuộc lòng vài câu. Một hôm có người hỏi: chị quy y chưa? Chị khựng lại. Chị đi chùa lâu vậy mà chưa từng quy y. Chị hỏi lại: quy y là làm cái gì? Có phải là một buổi lễ, lên chùa lạy ba lạy, nhận một cái pháp danh, rồi về?
Quy y không phải chỉ là một buổi lễ. Lễ chỉ là hình thức bên ngoài. Cái chính nằm ở hai chữ quy và y. Quy là quay về. Y là nương tựa. Quy y Tam Bảo nghĩa là quay về nương tựa ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng.
Phật là người thầy đã giác ngộ. Pháp là con đường, là lời dạy của Phật. Tăng là đoàn thể những người cùng đi trên con đường đó. Ba ngôi báu này không phải ba ông thần để cầu xin. Đó là ba chỗ nương cho người muốn sống tốt mà chưa biết nương vào đâu.
Sách Những Lời Dạy Từ Các Thiền Sư Việt Nam Xưa khuyên người học đạo: sau khi tìm được một truyền thống mà mình cảm thấy thoải mái, bạn nên chính thức quy y Tam Bảo, Phật, Pháp, Tăng, và thọ giới, để bảo đảm rằng bạn sẽ không bao giờ rơi vào các cõi thấp, và sẽ luôn luôn tiến trên đường tới quả vị giải thoát. Câu này nói rõ hai việc đi kèm nhau: quy y và thọ giới. Quy y là chọn chỗ nương. Thọ giới là nhận lấy khuôn phép để giữ mình.
Vì sao phải nương tựa? Vì con người sống giữa đời, lòng hay chao đảo. Vui thì quên, khổ thì cuống. Nghe ai nói gì hay cũng chạy theo. Không có chỗ nương, lòng mình như chiếc thuyền không neo, sóng nào cũng đưa đi được. Quy y là thả neo. Neo không phải để thuyền đứng yên một chỗ. Neo để thuyền không trôi mất khi sóng lớn.
Nương tựa Phật nghĩa là gì? Nghĩa là lấy một người đã giác ngộ làm thầy, làm gương. Khi lòng rối, mình hỏi: nếu là Phật, Phật sẽ làm gì trong chuyện này? Không cần trả lời cho đúng hết. Chỉ cần có một tấm gương để soi, lòng mình đã bớt lạc.
Nương tựa Pháp nghĩa là gì? Nghĩa là lấy lời dạy làm đường đi. Pháp không phải là chữ trong sách để trưng. Pháp là cách sống: đừng làm ác, làm lành, giữ tâm trong sạch. Khi không biết nên làm gì, mở lời dạy ra mà xem. Đường đã có sẵn, mình chỉ cần bước.
Nương tựa Tăng nghĩa là gì? Nghĩa là có bạn đồng hành. Đi một mình dễ nản, dễ lạc. Đi với người cùng chí hướng, người ta nhắc mình khi mình quên, đỡ mình khi mình ngã. Tăng không phải chỉ là các thầy trong chùa. Tăng là bất cứ ai cùng mình giữ giới, cùng mình tu tập.
Có người hỏi: quy y rồi có phải bỏ hết mọi chuyện đời không? Không. Quy y không bắt ai bỏ nhà, bỏ việc. Người tại gia quy y rồi vẫn đi làm, vẫn nuôi con, vẫn sống giữa đời. Chỉ khác một điều: từ nay mình có chỗ quay về. Làm ăn thua lỗ, quay về với Pháp mà xét lại. Gia đình lục đục, quay về với Tăng mà học cách lắng nghe. Lòng bất an, quay về với Phật mà nhớ lại tấm gương.
Kinh Tạp A Hàm có đoạn dạy về bốn thứ thức ăn an lạc, trong đó ba thứ đầu là: đối với Phật thành tựu tâm thanh tịnh bất hoại, đối với Pháp thành tựu tâm thanh tịnh bất hoại, đối với Tăng thành tựu tâm thanh tịnh bất hoại. Nghĩa là niềm tin nơi Tam Bảo, khi đã vững, tự nó nuôi dưỡng mình, như thức ăn nuôi thân. Người có chỗ nương vững thì lòng không đói khát, không phải đi xin an ổn từ chỗ này chỗ khác.
Quy y rồi, mình có khác gì không? Người ngoài nhìn vào có thể không thấy khác. Vẫn đi làm, vẫn ăn cơm, vẫn cười nói như cũ. Nhưng trong lòng có một chỗ đứng. Gặp chuyện xấu, mình không vội chạy theo đám đông. Gặp lời ngon ngọt, mình không vội tin. Đó là cái được của quy y: không phải một cái danh, mà là một chỗ đứng vững trong lòng.
Nếu bạn đi chùa lâu mà chưa quy y, cũng không sao. Quy y không có hạn chót. Khi nào lòng mình thật sự muốn có một chỗ nương, thì đó là lúc nên quy y. Còn nếu đã quy y rồi mà lòng vẫn chao đảo, thì hãy nhớ lại ngày mình phát nguyện. Quay về không phải là quay lại chùa. Quay về là quay lại với Phật, với Pháp, với Tăng trong chính lòng mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư