Có một buổi chiều, một cậu sinh viên đi qua ngã tư, thấy một bà cụ đứng mãi bên lề đường, tay xách túi rau nặng, mắt nhìn dòng xe chạy qua chạy lại mà không dám bước. Cậu dừng lại, hỏi bà muốn qua đường không, rồi xách túi giúp bà, dìu bà qua từng bước. Qua tới bên kia, bà cụ cảm ơn, cậu chào bà rồi đi. Chuyện nhỏ như vậy thôi, mà cậu kể lại với bạn, lòng vui cả buổi. Bạn cậu hỏi: có gì đâu mà vui vậy. Cậu bảo: tại lúc cúi chào bà, tôi thấy lòng mình nhẹ hẳn.
Một cái cúi đầu với người lớn tuổi ngoài đường. Nghe thì nhỏ, mà không nhỏ. Cái cúi đầu ấy là lễ. Lễ không phải là thứ chỉ có trong sách vở, trong chùa chiền, trong những buổi lễ lớn. Lễ nằm trong đời sống mỗi ngày: chào một người lớn tuổi, nhường một chỗ ngồi, dìu một bà cụ qua đường, đỡ một ông cụ xách đồ nặng. Những việc ấy ai cũng làm được, không tốn tiền, không tốn nhiều thời gian, mà giữ cho lòng mình ngay thẳng.
Trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, đức Phật dạy tịnh nghiệp tam phước, là ba việc lành làm nền cho người tu. Trong đó có hiếu dưỡng phụ mẫu, phụng sự sư trưởng. Hiếu với cha mẹ, kính với thầy, là hai việc đứng đầu. Nhưng kính trọng không dừng lại ở cha mẹ và thầy mình. Người biết kính cha mẹ, kính thầy, thì gặp người lớn tuổi ngoài đường cũng tự nhiên mà kính. Kính trọng là một thói quen. Thói quen ấy tập ở nhà, rồi mang ra đường. Người ở nhà hỗn với cha mẹ mà ra đường lễ phép với người lạ, thì cái lễ ấy chỉ là vỏ. Người ở nhà kính cha mẹ, ra đường cũng kính người già, thì cái lễ ấy là thật.
Ngẫm lại thì người lớn tuổi ngoài đường cũng là cha mẹ của ai đó. Bà cụ đứng bên lề đường cũng có con cháu ở nhà đang chờ bà về nấu cơm. Ông cụ xách đồ nặng cũng có con cháu thương ông. Mình giúp bà cụ qua đường, tức là mình đang làm điều mà con cháu bà muốn làm, mà không có mặt ở đó. Mình đối xử với người già ngoài đường ra sao, thì người ta cũng sẽ đối xử với cha mẹ mình như vậy khi cha mẹ mình đi ngoài đường một mình. Lễ là một vòng tròn. Mình gieo lễ ra ngoài, lễ sẽ quay về với nhà mình.
Có người bảo thời nay người ta ít lễ phép hơn xưa. Ra đường thấy người già ngã, có người đi qua không đỡ. Trên xe buýt thấy cụ già đứng, có người trẻ ngồi im, mắt dán vào điện thoại. Nghe thì buồn, mà thật ra không phải người trẻ nào cũng vậy. Vẫn có nhiều người trẻ thấy người già là đứng dậy nhường chỗ, thấy bà cụ qua đường là dìu qua. Lễ không mất đi. Lễ chỉ cần có người giữ. Mỗi người giữ một chút, lễ còn. Mỗi người bỏ một chút, lễ mất. Một cái cúi đầu của mình hôm nay, có thể là hạt giống lễ cho người khác ngày mai.
Cậu sinh viên dìu bà cụ qua đường, lúc chào bà, cậu cúi đầu rất nhẹ. Cái cúi đầu ấy không ai dạy cậu trong trường lớp. Cậu học được từ nhà. Ở nhà, cậu chào ông bà mỗi sáng, chào cha mẹ mỗi tối. Cúi đầu thành thói quen. Ra đường gặp người lớn tuổi, cậu cũng cúi đầu như vậy, tự nhiên như thở. Lễ không phải là thứ phải cố gắng. Lễ là thứ đã thấm vào người, thì gặp ai lớn tuổi cũng tự nhiên mà lễ phép.
Có một điều nữa mà ít ai nghĩ tới. Kính trọng người lớn tuổi ngoài đường còn là cách mình dạy chính mình. Mình còn trẻ, mình khỏe, mình đi nhanh, mình có nhiều thứ. Người già đi chậm, nhìn kém, xách nặng khó khăn. Mình giúp họ, tức là mình nhớ rằng mình cũng sẽ già. Một ngày nào đó, mình cũng sẽ đứng bên lề đường, nhìn dòng xe mà không dám bước. Lúc đó mình sẽ mong có một người trẻ dừng lại, dìu mình qua đường, cúi đầu chào mình. Mình đối xử với người già hôm nay, chính là mình đang đối xử với mình của ngày mai.
Vậy thì hôm nay, ra đường gặp người lớn tuổi, hãy chào một câu, nhường một bước, giúp một tay. Không cần làm gì lớn. Chỉ cần một cái cúi đầu cho đàng hoàng. Cái cúi đầu ấy giữ lễ cho mình, giữ ấm cho người, và giữ cho đường phố bớt lạnh lùng. Lễ bắt đầu từ nhà, từ bữa cơm, từ cha mẹ, từ thầy. Lễ đi ra đường, tới người lạ, tới bà cụ bên lề đường, tới ông cụ trên xe buýt. Lễ đi tới đâu, lòng người ấm tới đó. Một cái cúi đầu nhỏ, mà giữ được cả một nếp sống đẹp.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư