🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Hôm nay khác hôm qua, đó là lẽ thường

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Sáng nay, bà Sáu bán xôi trước cổng chợ dọn hàng như mọi ngày. Gánh xôi của bà đã ở đó hơn hai mươi năm. Người mua quen mặt bà, bà quen mặt người mua. Có hôm bà cười, bảo: "Hồi đó tôi gánh một bên, con gái gánh một bên. Giờ con gái đi lấy chồng xa, tôi gánh một mình, nhẹ hơn mà sao mỏi hơn."

Bà nói vậy rồi thôi. Tay bà vẫn thoăn thoắt gói xôi, múc đậu xanh, rắc muối mè. Không ai thấy bà than. Chỉ có người để ý mới thấy tóc bà bạc thêm, lưng bà còng thêm, và cái gánh ngày xưa nặng trĩu giờ nhẹ tênh vì bà bán ít lại.

Đời là vậy. Không có gì đứng yên một chỗ. Cái cây trước nhà năm ngoái còn nhỏ, năm nay đã cao quá mái. Đứa con năm ngoái còn bế trên tay, năm nay đã chạy khắp sân, cãi lại cha mẹ vanh vách. Chiếc xe mới mua năm nào bóng loáng, giờ trầy xước, máy kêu lạch cạch. Ngay cả chính mình, soi gương buổi sáng, cũng thấy một sợi tóc bạc mới mọc, một nếp nhăn mới hằn.

Người xưa gọi đó là vô thường. Hai chữ nghe có vẻ xa lạ, có vẻ buồn. Nhưng thật ra nó chỉ nói một điều rất gần: mọi thứ đều đổi thay.

Trong kho sách cổ, có một cuốn sách giải thích điều này rất rõ. Sách viết rằng mọi hiện tượng trên đời đều phải trải qua bốn chặng: sinh, trụ, dị, diệt. Sinh là nẩy sinh ra. Trụ là tồn tại, lớn lên một thời gian. Dị là biến đổi. Diệt là tiêu mất. Bốn chặng đó, sách gọi là luật vô thường.

Nghe thì đơn giản. Nhưng thử nhìn lại đời mình mà xem. Một con người lúc sơ sinh thì gọi là sinh. Thời gian để nó trưởng thành hình vóc thì gọi là trụ. Rồi đến lúc lớn, già, suy yếu, thì gọi là dị. Và chấm dứt một chu kỳ của một kiếp sống, thì gọi là diệt. Không có chặng nào đứng yên. Không có ai ở mãi một chặng.

Sách còn nói một câu nghe thoạt đầu hơi giật mình: không phải khi sinh mệnh ta hiện ra mới gọi là sinh, cũng không phải khi sinh mệnh ta chấm dứt đi mới gọi là chết. Mà kỳ thật, trong từng giây từng phút, ta đã từng sống và đã từng chết. Sống là để mà chết, và chết là để mà sống. Sự sống chết liên tục nhau bất tận như trên một cái vòng tròn.

Nghe vậy, có người sẽ hỏi: thế thì đời có gì vui đâu? Cái gì rồi cũng mất, giữ cũng không được, vậy cố gắng làm gì?

Nhưng nghĩ kỹ lại, chính vì mọi thứ đổi thay nên đời mới còn đường đi. Nếu nỗi buồn đứng yên mãi, người ta sẽ không bao giờ nguôi. Nếu cái nghèo đứng yên mãi, người ta sẽ không bao giờ khá lên. Nếu một người lỡ làm sai một lần mà cái sai đó đóng đinh mãi, thì người đó không bao giờ có cơ hội sửa. Vô thường không chỉ lấy đi. Vô thường cũng mở ra.

Một người mẹ mất con, đau đến tưởng không sống nổi. Năm tháng trôi qua, nỗi đau không biến mất hẳn, nhưng nó đổi hình. Nó từ một vết thương rỉ máu thành một nỗi nhớ lặng lẽ. Bà vẫn nhớ con, nhưng bà ăn được, ngủ được, cười được với đứa cháu ngoại. Đó là vô thường làm việc trong lòng bà, âm thầm mà chắc chắn.

Một người làm ăn thất bại, nợ nần chồng chất, tưởng đời mình thế là hết. Vài năm sau, người đó làm lại từ đầu, chậm rãi, chắc chắn. Không phải vì đời thương người đó hơn, mà vì mọi thứ đều đổi: hoàn cảnh đổi, con người đổi, cơ hội đổi. Cái cửa này đóng lại, cái cửa khác mở ra, miễn là người ta còn đi.

Hiểu vô thường, người ta bớt bám. Bớt bám không có nghĩa là buông xuôi, mặc kệ. Bớt bám có nghĩa là biết cái gì cũng có lúc của nó. Lúc con còn nhỏ, ôm con nhiều vào, vì con lớn nhanh lắm. Lúc cha mẹ còn khỏe, về thăm nhiều vào, vì cha mẹ già nhanh lắm. Lúc sức khỏe còn tốt, sống tử tế với cái thân này một chút, vì nó cũng đang đổi từng ngày.

Có người giữ khư khư một chức vụ, một danh tiếng, một mối quan hệ đã rạn nứt, như giữ nước trong lòng bàn tay càng siết càng chảy. Họ khổ không phải vì mất, mà vì không chịu nhận rằng mọi thứ đều đang đổi. Họ muốn cái hôm qua ở lại mãi. Nhưng hôm qua không ở lại. Hôm nay khác hôm qua, đó là lẽ thường.

Vậy thì thực tập vô thường trong đời thường là gì? Đơn giản lắm. Mỗi ngày, nhìn một thứ đang đổi thay quanh mình và gọi tên nó. Hôm nay cái cây rụng thêm một lá. Hôm nay con biết thêm một chữ. Hôm nay vết thương lành thêm một chút. Nhìn thấy sự đổi thay, lòng mình sẽ mềm ra. Mình sẽ bớt đòi hỏi mọi thứ phải như ý mình mãi mãi.

Và khi nỗi buồn đến, mình cũng nhớ rằng nó sẽ đổi. Nó không ở mãi. Nó sinh ra, nó lớn lên, rồi nó biến đổi, rồi nó tan. Mình không cần đuổi nó đi gấp. Mình chỉ cần biết nó cũng đang đi qua đời mình như bao nhiêu thứ khác.

Bà Sáu bán xôi vẫn dọn hàng mỗi sáng. Gánh xôi nhẹ hơn, lưng bà còng hơn, nhưng tay bà vẫn thoăn thoắt. Bà không níu cái ngày xưa con gái còn gánh cùng. Bà sống với cái hôm nay. Có lẽ đó là cách hiểu vô thường giản dị nhất: không níu hôm qua, không sợ ngày mai, sống cho trọn cái hôm nay đang đổi thay trước mắt mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — "Chư hành vô thường", sinh, trụ, dị, diệt là luật vô thường, trang 88
Bài liên quanSợ nhân hơn sợ quảChánh niệm: chỉ là để tâm ở đây, lúc nàyBuông bỏ không phải là bỏ cuộc