🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Nhĩ căn viên thông: nghe tiếng mà tỉnh trong Kinh Lăng Nghiêm

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Một bà mẹ đang nấu cơm trong bếp, nghe tiếng con khóc ở phòng bên, liền biết ngay con đói hay con đau, con khóc vì té hay con khóc vì sợ. Bà không cần nhìn, chỉ cần nghe. Cái nghe của người mẹ nhạy lắm. Nghe một tiếng là biết. Trong đạo Phật, cũng có một cái nghe như vậy, mà còn sâu hơn. Đó là nghe bằng tai, mà tỉnh bằng tâm. Gọi là nhĩ căn viên thông.

Chuyện bắt đầu từ Kinh Lăng Nghiêm. Trong kinh, có hai mươi lăm vị Thánh trình bày cách tu của mình, mỗi vị một cửa. Có vị tu bằng mắt, có vị tu bằng mũi, có vị tu bằng thân, có vị tu bằng ý. Cuối cùng, Văn Thù Bồ Tát lựa chọn một cửa làm phương tiện đầu tiên cho chúng sanh đời sau. Cửa ấy là nhĩ căn viên thông, là cửa nghe của đức Quán Thế Âm.

Trong sách Định Nghiệp Trong Phật Giáo của Hòa thượng Thích Thiện Siêu, phần Tổng luận Kinh Lăng Nghiêm trực chỉ, có đoạn viết rõ: đây là chỗ căn bản chứng ngộ của đức Quán Thế Âm, đã được viên thông; cũng là căn được đức Văn Thù lựa chọn, làm phương tiện đầu tiên. Lựa chọn hai mươi ba vị Thánh, chỉ cho ba đời theo một cửa, là nhĩ căn viên thông. Nghĩa là trong bao nhiêu cửa tu, Văn Thù chọn cửa nghe. Vì sao. Vì tai là cửa gần gũi nhất với đời sống của mình. Mắt phải mở mới thấy, tai thì lúc nào cũng nghe, ngay cả khi ngủ. Âm thanh đến với mình không cần mình tìm, không cần mình chọn. Nó cứ đến. Cho nên tu bằng tai là tu ngay trong đời sống, không cần rời khỏi đời sống.

Nhĩ căn viên thông là gì. Nói bằng lời thường thì thế này. Bình thường, mình nghe tiếng, mình chạy theo tiếng. Nghe tiếng khen thì vui. Nghe tiếng chê thì giận. Nghe tiếng khóc thì buồn. Nghe tiếng cãi nhau thì bực. Tai mình như một cái cửa mở toang, âm thanh nào đi qua cũng lôi mình đi theo. Tu nhĩ căn viên thông là làm ngược lại. Là xoay cái nghe trở về. Nghe tiếng mà không chạy theo tiếng. Nghe tiếng mà biết mình đang nghe. Nghe tiếng mà tâm vẫn đứng yên.

Trong Chú giải Kinh Vô Lượng Thọ có một câu rất hay về chuyện này: tai đều tự đoan chánh, chính là pháp Nhĩ Căn Viên Thông, xoay trở lại nghe nơi tự tánh. Xoay trở lại nghe nơi tự tánh, nghĩa là nghe lại chính mình. Không phải nghe tiếng bên ngoài nữa, mà là nghe cái biết đang nghe ở trong mình. Nghe tiếng chuông, biết mình đang nghe tiếng chuông. Nghe tiếng người mắng, biết mình đang nghe tiếng người mắng, mà lòng không động. Cái biết ấy, chính là tự tánh. Nó lúc nào cũng ở đó, chỉ là mình quen chạy ra ngoài, quên quay về.

Sách Bát Nhã Tâm Kinh minh chánh trực giải của Hòa thượng Thích Thanh Từ cũng giải thích thêm: Kinh Lăng Nghiêm dùng nhĩ căn viên thông, cũng là tánh nghe trùm khắp, như mặt gương sáng, âm thanh thế gian đều hiển hiện trong ấy. Tánh nghe như mặt gương sáng. Gương thì cái gì đến cũng hiện, mà không giữ lại cái gì. Người đến thì hiện người, đi thì thôi. Hoa đến thì hiện hoa, tàn thì thôi. Tánh nghe cũng vậy. Tiếng đến thì nghe, tiếng đi thì thôi, không giữ lại, không dính mắc. Động hay tĩnh, xa hay gần, đều hiện trong gương, mà gương vẫn sáng, vẫn yên.

Nghe tới đây, người mới học có thể hỏi, tu như vậy thì tu ở đâu, tu lúc nào. Câu trả lời là tu ngay lúc đang nghe. Đang nghe con khóc, biết mình đang nghe con khóc. Đang nghe người ta chê mình, biết mình đang nghe người ta chê mình, mà không vội giận. Đang nghe tiếng xe ngoài đường, biết mình đang nghe tiếng xe, mà không bực. Mỗi lần nghe mà không chạy theo, là một lần mình tu. Mỗi lần nghe mà tâm vẫn yên, là một lần mình viên thông thêm một chút.

Có người nói, tôi không ngồi thiền được, tôi bận lắm, tôi ồn ào lắm. Nhưng tu bằng tai thì không cần ngồi yên, không cần chỗ vắng. Chỗ ồn ào lại càng là chỗ tu tốt. Vì càng ồn, càng nhiều tiếng để mình thực tập. Người ngồi trong phòng vắng mà tâm yên, chưa chắc đã yên thật. Người đứng giữa chợ ồn ào mà tâm vẫn yên, mới là yên thật. Quán Âm nghe tiếng kêu cứu của cả thế gian, mà tâm vẫn yên, là vì ngài nghe bằng tánh nghe, không phải nghe bằng tai thịt.

Cho nên, nhĩ căn viên thông không phải là chuyện cao xa, chỉ dành cho người tu lâu. Nó là chuyện của mỗi ngày, của mỗi người. Sáng ra nghe tiếng chim, biết mình đang nghe. Trưa nghe tiếng người nói, biết mình đang nghe. Tối nghe tiếng con thở đều bên cạnh, biết mình đang nghe. Nghe mà không chạy theo, nghe mà tâm vẫn sáng như gương. Làm được như vậy, thì đi đâu mình cũng mang theo đạo tràng của mình. Vì đạo tràng ấy, chính là cái tai biết quay về, và cái tâm biết lắng nghe.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Định Nghiệp Trong Phật Giáo (HT Thích Thiện Siêu) — Tổng luận Kinh Lăng Nghiêm trực chỉ (chỗ căn bản chứng ngộ của đức Quán Thế Âm, đã được viên thông; căn được đức Văn Thù lựa chọn, làm phương tiện đầu tiên; chỉ cho ba đời theo một cửa nhĩ căn viên thông) (dinh-nghiep02.htm)
• Bát Nhã Tâm Kinh minh chánh trực giải (HT Thích Thanh Từ) — trang 14 (Kinh Lăng Nghiêm dùng nhĩ căn viên thông, cũng là tánh nghe trùm khắp, như mặt gương sáng, âm thanh thế gian đều hiển hiện trong ấy)
• Chú giải Kinh Phật Thuyết Đại Thừa Vô Lượng Thọ (Như Hòa dịch) — trang 1219 (tai đều tự đoan chánh, chính là pháp Nhĩ Căn Viên Thông, xoay trở lại nghe nơi tự tánh của Quán Âm)
Bài liên quanNuôi dưỡng cha mẹ chưa đủ, còn phải có lòng kínhLàm dâu, làm rể cũng là hiếu: thương cha mẹ của người bạn đờiĐi làm nghề nguy hiểm, nhớ giữ thân mình: hiếu là về nhà lành lặn