Có một câu nói vui mà nhiều người vẫn truyền nhau: lấy chồng là lấy cả nhà chồng, lấy vợ là lấy cả nhà vợ. Nói vui vậy mà thật. Khi hai người nên vợ nên chồng, không chỉ hai người gắn bó với nhau, mà hai gia đình cũng trở thành một nhà. Và từ đó, cha mẹ của người bạn đời cũng trở thành cha mẹ của mình. Thương họ, kính họ, chăm sóc họ khi họ già yếu, đó cũng là hiếu.
Nhiều người làm dâu, làm rể vẫn nghĩ rằng hiếu chỉ là với cha mẹ ruột của mình. Cha mẹ chồng, cha mẹ vợ thì mình đối xử cho phải phép, cho tròn bổn phận là được. Nghĩ như vậy cũng không sai, nhưng chưa đủ. Vì trong mắt người bạn đời của mình, cha mẹ họ là những người sinh thành, dưỡng dục họ nên người. Mình thương người bạn đời bao nhiêu, thì cũng nên thương cha mẹ của họ bấy nhiêu. Thương người mà không thương gốc rễ của người ấy, tình thương ấy vẫn còn thiếu một nửa.
Trong kinh A-hàm, đức Phật kể chuyện nàng Ngọc-da và giảng về bảy hạng vợ trong thế gian. Trong đó, hạng vợ đầu tiên được nhắc đến là vợ như mẹ: người vợ yêu chồng như mẹ yêu con, ngày đêm chăm sóc không sơ suất, tâm thường yêu mến không chán. Câu này nói về cách vợ thương chồng, nhưng nó cũng mở ra một cách hiểu rộng hơn về tình thương trong gia đình: thương ai thì chăm sóc người ấy như mẹ chăm con, tận tình, không tính toán. Người làm dâu, làm rể cũng vậy. Thương cha mẹ chồng, cha mẹ vợ không phải bằng lời nói suông, mà bằng sự chăm sóc tận tình trong đời sống hằng ngày.
Trong bài giảng về ba mươi tám pháp hạnh phúc, có một câu kệ dạy rằng nết hạnh phụng sự mẹ cha, nết hạnh tiếp độ con, vợ, làm những điều không gây tội, đó là hạnh phúc cao thượng. Thứ tự trong câu kệ ấy rất đáng suy ngẫm: mẹ, cha, rồi mới đến con, vợ. Người gần ta nhất là mẹ, là cha. Và khi đã lập gia đình, vòng tròn ấy mở rộng ra: cha mẹ của vợ, cha mẹ của chồng cũng là những người gần ta nhất. Phụng sự mẹ cha không còn chỉ là phụng sự cha mẹ ruột, mà là phụng sự cả hai bên cha mẹ.
Làm dâu, làm rể mà có hiếu, trước hết là có lòng kính. Kính cha mẹ chồng, cha mẹ vợ như kính cha mẹ ruột. Không phân biệt đối xử: bên này thì chăm chút, bên kia thì hời hợt. Có người con dâu chăm mẹ ruột rất chu đáo, nhưng với mẹ chồng thì giữ khoảng cách, làm cho có lệ. Có người con rể lo cho nhà vợ thì sốt sắng, mà cha mẹ ruột thì bỏ mặc. Như vậy không phải là hiếu trọn vẹn. Hiếu trọn vẹn là công bằng với cả hai bên, vì cả hai bên đều là cha mẹ.
Có lòng kính rồi, còn cần sự quan tâm cụ thể. Cha mẹ chồng, cha mẹ vợ già rồi, cũng đau lưng, mỏi gối, cũng mất ngủ, cũng lo lắng như cha mẹ ruột của mình. Hỏi han sức khỏe của họ, nhớ ngày sinh của họ, nấu cho họ món ăn họ thích, đưa họ đi khám bệnh khi họ ốm. Những việc ấy không cần phải lớn lao. Chỉ cần làm bằng tấm lòng thật, cha mẹ chồng, cha mẹ vợ sẽ cảm nhận được.
Cũng có lúc, làm dâu, làm rể gặp những khó khăn thật sự. Cha mẹ chồng, cha mẹ vợ có những thói quen, những quan điểm khác với mình. Có khi họ khó tính, hay xét nét, hay can thiệp vào chuyện của vợ chồng trẻ. Lúc ấy, dễ sinh ra bực bội, dễ nghĩ rằng mình đã cố gắng mà không được ghi nhận. Nhưng hiếu không phải là chỉ thương khi người ta dễ thương. Hiếu là thương cả khi có khác biệt, cả khi chưa hiểu nhau. Mình có thể giữ quan điểm của mình, nhưng giữ bằng lời lẽ nhẹ nhàng, bằng thái độ tôn trọng. Người lớn tuổi cần thời gian để hiểu con dâu, con rể, cũng như con dâu, con rể cần thời gian để hiểu họ.
Một điều nữa rất quan trọng: đừng để người bạn đời của mình phải đứng giữa. Nhiều mâu thuẫn giữa con dâu và mẹ chồng, giữa con rể và cha mẹ vợ, trở nên nặng nề chỉ vì người ở giữa không biết xử lý. Là vợ, là chồng, mình có thể làm cầu nối: nói với cha mẹ ruột của mình những điều tốt đẹp về người bạn đời, và nói với người bạn đời những điều tốt đẹp về cha mẹ mình. Khi cả hai bên đều nghe được lời tốt về nhau, khoảng cách sẽ thu hẹp lại.
Hiếu với cha mẹ của người bạn đời, suy cho cùng, cũng là hiếu với chính người bạn đời của mình. Vì không ai có thể yên lòng sống hạnh phúc khi cha mẹ mình bị đối xử lạnh nhạt. Và không gia đình nào thật sự ấm êm khi trong nhà còn ranh giới "nhà mình" và "nhà người ta". Bỏ được ranh giới ấy, xem cha mẹ hai bên đều là cha mẹ mình, đó là lúc gia đình trở thành một nhà thật sự.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư