Buổi trưa, anh con trai đi làm về, thấy mẹ nấu cơm trễ hơn mọi hôm chừng mười phút. Anh cau mặt, giọng gắt lên: "Sao giờ này còn chưa có cơm? Con đói muốn xỉu rồi đây này." Mẹ anh lúi húi dọn mâm, không nói một lời. Bà đâu có lười. Sáng bà dậy từ năm giờ, đi chợ, nấu nướng, quét nhà. Chỉ là hôm nay bà đau lưng, làm gì cũng chậm lại một chút.
Anh này không phải người con tệ. Tháng nào anh cũng gửi tiền về đều đặn. Tủ lạnh nhà lúc nào cũng đầy thức ăn. Thuốc thang của cha mẹ, anh lo không thiếu một viên. Ai nhìn vào cũng bảo anh có hiếu. Nhưng trong nhà, cha mẹ anh lại sống dè chừng. Nói với con mà phải lựa lời, làm việc gì cũng sợ con khó chịu.
Có lần cha anh ngồi xem ti vi hơi to tiếng, anh từ trong phòng quát ra: "Cha nhỏ tiếng lại giùm con, con đang họp online!" Cha anh vội vã tắt luôn ti vi, ngồi lặng thinh. Có lần mẹ anh hỏi anh một chuyện hai lần vì bà nghe không rõ, anh bực bội: "Con nói rồi mà, sao mẹ không nhớ gì hết vậy?" Mẹ anh cười trừ, rồi từ đó bà ít hỏi han anh nữa. Bà sợ làm phiền con.
Tiền thì đủ, mà kính thì thiếu. Cơm áo thì đủ, mà lời nói thì cộc cằn. Cha mẹ được nuôi đầy đủ như khách trong nhà mình, nhưng lại không được đối xử như cha mẹ. Người con ấy sai bảo mẹ lấy cái này, lấy cái kia như sai người giúp việc. Bắt cha chờ mình ăn xong mới được ăn. Quyết việc nhà rồi mới báo cho cha mẹ biết cho có lệ. Cha mẹ già rồi, đâu còn sức mà cãi. Các cụ im lặng, nhưng lòng thì buồn.
Sách xưa có lời dạy rất thẳng: người có hiếu không phải chỉ nuôi dưỡng cha mẹ là đủ, mà còn phải có lòng kính. Nuôi dưỡng là lo cho cha mẹ đủ ăn đủ mặc. Lòng kính là coi cha mẹ là bậc trên, nói năng phải nhẹ nhàng, cư xử phải lễ phép. Thiếu một trong hai, hiếu chưa tròn. Lo cơm áo mà nói năng cộc cằn, đó mới chỉ là nuôi thân cha mẹ, chưa nuôi được lòng cha mẹ.
Kinh cũng dạy rằng con cái có năm bổn phận đối với cha mẹ, và ngược lại cha mẹ cũng có năm bổn phận đối với con cái. Bổn phận ấy không chỉ là chuyện tiền bạc. Phụng dưỡng cha mẹ là một phần. Phần còn lại là cách mình sống với cha mẹ mỗi ngày: có biết ơn không, có kính trọng không, có để cha mẹ yên lòng không. Một người con vừa lo tiền vừa giữ lễ, đó mới là người con làm tròn bổn phận.
Vậy lòng kính trong nhà cụ thể là gì? Đơn giản lắm. Là khi mẹ nấu cơm trễ, mình nói: "Mẹ cứ từ từ, con chờ được." Là khi cha hỏi lại một chuyện, mình trả lời lại lần nữa, giọng vẫn nhẹ như lần đầu. Là khi vào bữa, mình đợi cha mẹ cầm đũa trước rồi mới ăn. Là khi muốn sai mẹ làm việc gì, mình nói: "Mẹ giúp con một tay được không?" chứ không phải ra lệnh: "Mẹ lấy cho con cái áo!"
Lòng kính còn là biết hỏi ý cha mẹ trước khi quyết việc trong nhà. Cha mẹ già rồi, không còn làm ra tiền, không còn quyết được nhiều việc, nhưng các cụ vẫn muốn được tôn trọng. Mình hỏi một câu: "Cha mẹ thấy thế nào?" thì cha mẹ thấy mình vẫn còn có chỗ trong nhà này. Mình tự quyết hết, cha mẹ chỉ biết nghe theo, lâu ngày các cụ thấy mình thừa ra, tủi thân lắm.
Nhiều người con nghĩ rằng mình đi làm vất vả, kiếm tiền nuôi cha mẹ là đã hy sinh nhiều lắm rồi, nên nói năng có gắt một chút cũng không sao. Nhưng cha mẹ đâu cần con mình phải hoàn hảo. Các cụ chỉ cần con mình nói một câu nhẹ nhàng. Một câu nói nhẹ không tốn tiền, không tốn sức, mà làm cha mẹ vui cả ngày. Một câu nói nặng thì ngược lại, làm cha mẹ buồn cả đêm, dù trong tủ lạnh đầy thức ăn.
Có người bảo: tính tôi nóng, tôi nói vậy chứ lòng tôi thương cha mẹ lắm. Thương trong lòng mà lời nói ra toàn gai góc thì cha mẹ làm sao cảm nhận được? Cha mẹ không đọc được lòng mình. Các cụ chỉ nghe được lời mình nói, chỉ thấy được thái độ mình làm. Lòng thương phải đi qua lời nói và việc làm thì mới tới được cha mẹ. Nếu không, nó chỉ ở trong lòng mình, cha mẹ chẳng bao giờ nhận được.
Cho nên, hiếu không chỉ đo bằng số tiền gửi về mỗi tháng. Hiếu còn đo bằng cách mình nói với cha mẹ mỗi ngày. Tiền nuôi thân cha mẹ. Lời kính nuôi lòng cha mẹ. Lo được cả hai, hiếu mới đủ đầy. Từ hôm nay, trước khi nói với cha mẹ một câu, mình dừng lại một giây, hạ giọng xuống một chút, thêm một tiếng dạ, một tiếng thưa. Nhỏ thôi, nhưng cha mẹ nghe được là đủ ấm lòng rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư