🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Chư pháp vô ngã: không có cái tôi nào đứng riêng một mình

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Bà Tư sáu mươi tuổi, cả đời làm nội trợ, nuôi ba đứa con nên người. Tới lúc con cái lớn, đi làm xa, nhà chỉ còn hai vợ chồng già. Bà bảo tôi, sao bà thấy mình vô dụng quá. Hồi trước con cái cần bà, bà thấy mình là người mẹ. Bây giờ con không cần bà nữa, bà không biết mình là ai. Bà nói một câu nghe rất tội, bà bảo bà sợ mình không còn là ai nữa.

Nhiều người trong chúng ta cũng có lúc như bà Tư. Mình gắn mình với một vai trò, một cái tên, một công việc. Mình là sếp, mình là mẹ, mình là người giỏi, mình là người thành đạt. Tới lúc vai trò đó đổi thay, công việc mất đi, con cái rời xa, mình hoảng hốt. Mình tưởng mình mất đi chính mình. Nhưng thật ra, cái mình mất chỉ là một vai trò, một cái áo mình mặc lâu ngày nên tưởng nó là da thịt của mình.

Trong đạo Phật có một chữ rất quan trọng, đó là vô ngã. Vô ngã nghĩa là không có một cái tôi cố định, đứng riêng một mình, không thay đổi. Cái gọi là tôi của mình thật ra là nhiều thứ hợp lại mà thành. Thân này là đất, nước, gió, lửa hợp lại. Suy nghĩ này là do những gì mình học, mình nghe, mình gặp mà thành. Vai trò này là do gia đình, xã hội, công việc đặt lên mình. Bỏ từng thứ ra, không còn cái tôi nào đứng riêng một mình nữa.

Kinh sách dạy rằng, các pháp đều vô ngã. Chư hành vô thường, chư pháp vô ngã, và Niết bàn tịch tịnh, ba điều đó gọi là Tam Pháp Ấn, là ba dấu ấn để nhận biết lời Phật dạy. Vô thường là mọi thứ đều đổi thay. Vô ngã là mọi thứ đều không có một cái tôi cố định. Hai điều này đi chung với nhau. Vì mọi thứ đổi thay nên không có cái tôi nào đứng yên. Vì không có cái tôi đứng yên nên mọi thứ cứ đổi thay. Hiểu một điều thì sẽ hiểu điều còn lại.

Có một hình ảnh rất dễ hiểu. Một chiếc xe gồm có bánh xe, khung xe, yên xe, tay lái, và nhiều bộ phận khác. Gỡ từng bộ phận ra, hỏi cái nào là chiếc xe. Bánh xe không phải là xe, khung xe cũng không phải là xe. Chiếc xe chỉ là cái tên mình gọi khi tất cả các bộ phận ráp lại với nhau. Con người mình cũng vậy. Thân, cảm giác, suy nghĩ, thói quen, nhận thức, năm thứ đó ráp lại, mình gọi đó là tôi. Nhưng không có một thứ nào trong năm thứ đó là tôi một cách cố định, riêng biệt.

Nghe như vậy, có người sẽ sợ. Nếu không có tôi, vậy thì ai đang sống, ai đang tu, ai đang chịu khổ. Câu hỏi đó rất thật. Đạo Phật không bảo là không có gì hết. Đạo Phật chỉ bảo là cái tôi mình tưởng là cố định, là riêng biệt, là của riêng mình, thì không có thật. Mình vẫn sống, vẫn ăn, vẫn làm việc, vẫn thương người khác. Chỉ là mình không còn bám chặt vào một cái tôi cứng nhắc nữa. Mình biết mình đổi thay được, mình biết mình không phải chỉ là một vai trò, một thất bại, một thành công nào đó.

Bà Tư sau đó tập một việc nhỏ. Bà đi học lớp khiêu vũ cho người lớn tuổi ở phường, tuần hai buổi. Ban đầu bà ngại, bà bảo già rồi học làm gì. Nhưng đi được một tháng, bà vui hẳn. Bà bảo, bà phát hiện ra mình không chỉ là người mẹ, người vợ. Bà còn là một người thích nhảy, thích cười, thích gặp bạn bè. Cái tôi của bà không mất đi, nó chỉ rộng ra. Bà không còn là một vai trò duy nhất nữa, bà là nhiều thứ, và bà được phép là nhiều thứ.

Khi mình giận, mình hay nói, tôi bị xúc phạm, tôi bị coi thường. Lúc đó, thử hỏi một câu. Cái tôi nào bị xúc phạm. Cái tôi hôm qua hay cái tôi hôm nay. Cái tôi ở nhà hay cái tôi ở chỗ làm. Hỏi như vậy không phải để chối bỏ cảm xúc của mình. Mình vẫn buồn, vẫn giận, vẫn đau. Nhưng hỏi như vậy giúp mình thấy rằng cái tôi đó không cứng như mình tưởng. Nó mềm, nó đổi thay, và vì nó đổi thay nên nỗi đau cũng đổi thay được. Hôm nay mình đau, ngày mai có thể mình đã khác.

Khi mình khổ vì mất mát, mất người thân, mất việc, mất tiền, thì vô ngã cũng giúp mình một điều. Mình nhớ rằng mọi thứ vốn là do nhiều duyên hợp lại mà thành, hợp rồi thì tan, đó là lẽ thường. Không có cái gì là của mình mãi mãi, kể cả cái tôi của mình. Nhớ như vậy không làm mình hết buồn ngay, nhưng nó làm nỗi buồn nhẹ hơn. Mình buồn, nhưng mình không còn ôm chặt nỗi buồn đó như một phần của mình nữa.

Mỗi ngày, thử nhìn mình bằng con mắt mới. Mình không chỉ là một cái tên, một nghề nghiệp, một vai trò. Mình là một dòng chảy, hôm nay khác hôm qua, ngày mai khác hôm nay. Biết như vậy, mình sẽ bớt sợ thay đổi, bớt bám vào những gì đã qua, và sống trọn vẹn hơn với những gì đang có. Đó là món quà mà chữ vô ngã mang lại, không phải là mất mình, mà là tìm lại một cái mình rộng lớn và tự do hơn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — Tam Pháp Ấn: 'Chư hành vô thường, chư pháp vô ngã' (trang 88)
• Phật Học Chỉ Nam (Nguyễn Văn Thọ) — 'Chư pháp vô ngã' (trang 49)
Bài liên quanChư hành đều khổ: thấy rõ khổ thì khổ bớt nặng — kệ Pháp Cú 278Kinh Pháp Cú kệ 64: ở gần người trí mà không học, như muỗng nằm trong canh mà không biết vịKinh Pháp Cú kệ 122: chớ khinh việc thiện nhỏ, giọt nước đầy bình cũng từ từng giọt