Có người giúp đỡ người khác xong, về nhà kể khắp nơi. Gặp ai cũng nhắc, hôm trước tôi cho ông ấy từng này, giúp bà kia từng kia. Rồi chờ người ta cảm ơn. Người ta quên cảm ơn thì buồn. Người ta cảm ơn chưa đủ nhiệt tình thì giận. Cho thì cho rồi, mà lòng thì nặng như mang đá.
Kinh Kim Cang dạy một cách cho hoàn toàn khác. Bồ tát bố thí mà không trụ tướng, không thấy có mình là người bố thí, cũng không thấy có người nhận. Cho xong rồi thôi, lòng nhẹ như chưa từng cho.
Trụ tướng là gì? Là dính mắc vào hình tướng. Trong việc bố thí, có ba thứ dễ dính. Một là dính vào mình, tôi là người cho, tôi tốt, tôi cao thượng. Hai là dính vào người nhận, người này xứng đáng, người kia không xứng, người này phải nhớ ơn tôi. Ba là dính vào vật cho, tôi cho nhiều, tôi cho thứ quý, tôi cho thứ mà người khác không cho được. Dính một trong ba thứ đó, việc cho đã nặng rồi. Dính cả ba, thì cho mà như cho vay, lúc nào cũng chờ trả.
Phật Học Tinh Hoa giảng rõ, bố thí không trụ tướng là bố thí mà chẳng thấy có mình là người bố thí, cũng chẳng thấy có người được bố thí, chẳng sợ nghèo, chẳng trông trả ân. Nghe thì khó, nhưng nghĩ kỹ sẽ thấy nó rất thật. Mình cho người ta một bữa cơm, người ta no bụng. Cái no đó là thật. Còn chuyện mình có tốt hay không, người ta có nhớ ơn hay không, những thứ đó có thêm vào cũng không làm bữa cơm ngon hơn. Chúng chỉ làm lòng mình nặng thêm.
Có người sẽ hỏi, không nhớ mình đã cho thì làm sao biết mình đã làm điều tốt? Xin thưa, làm điều tốt không cần phải nhớ. Tay trái cho, tay phải không cần biết. Cái biết đó không làm việc tốt lớn hơn, chỉ làm cái tôi lớn hơn. Người ta vẫn nói, làm ơn chớ nhớ, chịu ơn chớ quên. Câu đó chính là tinh thần của kinh Kim Cang, nói bằng lời thường.
Vậy thì cho như thế nào mới gọi là cho lớn? Kinh dạy, cho mà không dính mắc mới là cho lớn. Không phải cho nhiều mới là lớn. Một người nghèo cho đi một đồng cuối cùng trong túi, lòng không tiếc, không kể, thì cái cho đó lớn hơn người giàu cho đi một núi tiền mà kể lể khắp nơi. Lớn hay nhỏ không đo bằng số tiền, mà đo bằng độ nhẹ của lòng mình sau khi cho.
Trong đời sống, mình có thể tập điều này từ những việc rất nhỏ. Giúp đồng nghiệp một việc, đừng nhắc lại. Cho em nhỏ một cái bánh, đừng bắt nó cảm ơn. Nhường ghế cho người già trên xe buýt, xuống xe rồi quên luôn. Những việc nhỏ đó tập cho lòng mình quen với việc cho mà không giữ. Lâu ngày thành thói quen, cho lớn cũng nhẹ như cho nhỏ.
Cũng có người sợ rằng cho mà không tính toán thì mình sẽ thiệt. Sợ người ta lợi dụng lòng tốt của mình. Kinh không dạy mình cho bừa, cho dại. Kinh dạy mình cho với trí tuệ, biết người nào thật sự cần, việc nào thật sự đáng, rồi cho xong thì buông. Tính toán trước khi cho là trí tuệ. Tính toán sau khi cho là dính mắc. Cái trước giúp mình cho đúng chỗ. Cái sau chỉ làm mình khổ.
Cho mà không trụ tướng còn có một cái hay nữa. Đó là người nhận cũng nhẹ lòng. Có bao giờ mình nhận sự giúp đỡ của ai mà thấy nặng nề không? Người ta giúp mình một lần, nhắc mình mười lần. Mỗi lần gặp nhau là mỗi lần mình thấy mình mắc nợ. Giúp như vậy làm người nhận khổ thêm. Cho mà không dính, người nhận cũng được tự do. Họ nhận với lòng biết ơn tự nhiên, không bị trói buộc.
Cho nên, muốn học bố thí, đừng bắt đầu bằng việc cho nhiều. Hãy bắt đầu bằng việc cho nhẹ. Cho một lời khen mà không chờ khen lại. Cho một sự giúp đỡ mà không kể công. Cho một món quà mà không ghi nhớ. Cho xong rồi quên đi, như mưa rơi xuống đất rồi thấm mất, không để lại dấu vết gì ngoài cây cỏ xanh tươi.
Kinh Kim Cang nói, nếu Bồ tát bố thí không trú tướng thì phước đức không thể nghĩ bàn. Nghe thì như chuyện xa xôi, nhưng thật ra rất gần. Phước đức đó chính là lòng mình nhẹ nhõm, an ổn, không bị cái tôi trói buộc. Cho đi mà lòng vẫn tự do, đó là cái phước lớn nhất mà việc cho mang lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư