Có một người thầy giảng pháp rất hay. Giọng ấm, lời rõ, ai nghe cũng mê. Người ta kéo đến nghe đông nghịt. Rồi một hôm, người ta phát hiện thầy có một lỗi lầm trong đời sống. Thế là bao nhiêu người bỏ đi hết. Không phải vì pháp thầy giảng sai, mà vì họ tin thầy, chứ không tin pháp.
Ngược lại, cũng có người nói ra một điều rất đúng, nhưng vì người nói là kẻ mình ghét, mình không ưa, nên mình gạt đi, không thèm nghe. Điều đúng bị bỏ qua, chỉ vì người nói không hợp ý mình.
Cả hai trường hợp đều mắc cùng một lỗi, đó là dựa vào người, không dựa vào pháp. Đức Phật dạy Pháp Tứ Y, bốn chỗ nương tựa để xét xem điều gì đáng tin. Bốn chỗ đó là, y pháp bất y nhân, y nghĩa bất y ngữ, y trí bất y thức, y liễu nghĩa kinh bất y bất liễu nghĩa kinh.
Y pháp bất y nhân nghĩa là nên xét theo sự việc chứ không xét theo con người. Lời nói đúng thì đúng, dù người nói là ai. Lời nói sai thì sai, dù người nói có nổi tiếng đến đâu. Thầy mình kính mà nói sai thì vẫn là sai. Người mình ghét mà nói đúng thì vẫn là đúng. Nghe pháp là nghe cái lý, không phải nghe cái danh. Người ta hay nói, đừng nghe người ta là ai, hãy nghe người ta nói gì. Câu đó chính là y pháp bất y nhân, nói bằng lời thường.
Y nghĩa bất y ngữ nghĩa là y theo nghĩa lý, chẳng y theo văn tự ngôn ngữ. Có những lời nói ra nghe rất hay, văn hoa, bóng bẩy, nhưng nghĩa thì rỗng. Có những lời mộc mạc, vụng về, nhưng nghĩa thì đầy. Đừng mê cái vỏ chữ. Một câu kinh đọc bằng chữ Hán, mình không hiểu, thì chữ đó chưa giúp được mình. Một lời dạy bằng tiếng quê mùa, mình hiểu và làm được, thì lời đó quý hơn. Học pháp là học cái nghĩa để sống, không phải học thuộc lòng cái chữ để khoe.
Y trí bất y thức nghĩa là dùng trí tuệ mà xét, đừng chạy theo cảm xúc và thói quen. Thức là cái biết theo thói quen, theo cảm tình, theo đám đông. Trí là cái biết sáng suốt, xét rõ đúng sai. Nghe một điều mới, đừng vội tin vì mình thích, cũng đừng vội bỏ vì mình ghét. Hãy dừng lại, xét xem điều đó có hợp với lẽ phải không, có làm cho mình và người khác bớt khổ không, rồi mới quyết. Người có trí nghe pháp như người thử vàng, đốt lên, mài ra, xem thật hay giả, rồi mới nhận.
Y liễu nghĩa kinh bất y bất liễu nghĩa kinh nghĩa là nương theo những lời dạy rõ ràng, rốt ráo, đừng bám vào những lời nói tạm, nói theo phương tiện. Có những lời Phật dạy cho người mới bắt đầu, nói theo trình độ của họ. Có những lời dạy cho người đã đi sâu, nói thẳng vào chỗ rốt ráo. Người mới nghe lời rốt ráo thì thấy khó, người đã sâu mà cứ bám lời tạm thì không tiến được. Biết phân biệt đâu là lời tạm, đâu là lời rốt ráo, thì không bị rối khi thấy kinh này nói thế này, kinh kia nói thế khác.
Bốn y cứ này là bốn cái phao cứu sinh cho người học đạo. Không có chúng, mình dễ bị cuốn theo người nổi tiếng, theo lời hay, theo cảm xúc, theo đám đông. Có chúng, mình tự đứng được trên đôi chân của mình. Thầy có hay đến đâu cũng chỉ là người chỉ đường. Đường thì mình phải tự đi. Pháp mới là cái để mình nương, không phải là người nói pháp.
Đem bốn y cứ về đời sống hàng ngày, mình thấy chúng dùng được ở khắp nơi. Nghe tin tức cũng vậy, đừng tin vì người nói là người nổi tiếng, hãy xét tin đó có thật không. Nghe lời khuyên cũng vậy, đừng nghe vì người khuyên là người thân của mình, hãy xét lời khuyên đó có đúng không. Đọc sách cũng vậy, đừng đọc vì sách bán chạy, hãy đọc vì sách đó có nghĩa lý giúp mình sống tốt hơn không.
Cuối cùng, bốn y cứ dạy mình một điều rất quan trọng. Đó là đừng giao cả cuộc đời tu học của mình cho một con người. Con người có thể thay đổi, có thể sai lầm, có thể làm mình thất vọng. Pháp thì không thay đổi theo tâm trạng của ai. Nương vào pháp, mình không bao giờ bị bỏ rơi. Nương vào người, một ngày người đó ngã, mình ngã theo. Cho nên, dựa vào pháp, đừng dựa vào người. Đó là chỗ nương vững nhất mà Phật để lại cho chúng ta.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư