🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tính không qua một đám mây

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Chiều qua tôi nằm nhìn mây. Có đám mây trắng, hình giống con ngựa. Nhìn một lúc, gió thổi, nó thành hình khác. Nhìn thêm lúc nữa, nó mỏng dần, rồi tan mất. Tôi đưa tay lên như muốn nắm lấy, mà tay chỉ chạm vào không khí. Đám mây có thật không. Có chứ, mắt mình thấy rõ ràng. Nhưng nắm thì không được. Nó có mà như không. Không mà lại có.

Kinh Bát Nhã Tâm Kinh dạy một câu mà người mới nghe thường giật mình: sắc tức thị không, không tức thị sắc. Sắc là hình tướng, là những thứ mắt thấy tay sờ: cái bàn, cái nhà, thân này, đám mây. Không là tính không, là rỗng rang, không có cái lõi riêng bất biến. Câu kinh nói: hình tướng chính là tính không, tính không chính là hình tướng. Nghe như đố nhau. Nhưng nhìn đám mây thì hiểu ngay: mây có hình, nhưng hình đó không có cái lõi nào đứng yên. Mây là hơi nước tụ lại, gặp nắng thì tan. Có hình mà không có cái gì cố định để nắm.

Tâm Kinh còn dạy: chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách. Soi thấy năm uẩn đều không, thì qua hết mọi khổ ách. Năm uẩn là thân, cảm giác, suy nghĩ, thói quen, cái biết, tức là toàn bộ con người mình. Nói năm uẩn đều không, không có nghĩa là mình không có thật. Mà là năm thứ đó không có cái lõi riêng bất biến. Thân đổi thay, cảm giác đổi thay, suy nghĩ đổi thay. Không có thứ nào tự mình đứng một mình, không nhờ vào thứ khác.

Trong sách Trung Quán Luận, người ta lấy chính câu sắc tức thị không ra mà bàn. Cái bàn trước mặt tôi: nhìn thì chắc chắn, gõ vào thì kêu cộp cộp. Nhưng cái bàn có mặt nhờ gỗ, nhờ đinh, nhờ người thợ, nhờ người mua. Bỏ gỗ đi, còn bàn không. Bỏ người thợ đi, còn bàn không. Cái bàn là do nhiều duyên họp lại. Đủ duyên thì có bàn. Hết duyên thì bàn thành củi. Bàn có đó, nhưng không có cái gọi là bản chất cái bàn đứng riêng một mình.

Hiểu tính không, mình bớt sợ nhiều thứ. Có người thất bại một lần, tưởng đời mình tiêu rồi. Như thấy một tảng đá đè lên người, không nhúc nhích được. Nhưng nếu nhìn thất bại như đám mây, thì khác. Thất bại cũng do nhiều duyên họp lại: lúc đó mình chưa đủ kinh nghiệm, lúc đó thời thế khó, lúc đó người giúp mình bận. Đổi duyên đi, thất bại tan dần. Không có thất bại nào là tảng đá vĩnh viễn. Cũng không có thành công nào là tảng đá vĩnh viễn. Được khen hôm nay, đừng tưởng mình sẽ được khen mãi. Bị chê hôm nay, đừng tưởng mình sẽ bị chê mãi.

Tính không cũng dạy mình bớt bám. Có người bám vào một món đồ, một chức vụ, một danh tiếng, như bám vào phao giữa biển. Tưởng buông ra là chìm. Nhưng thật ra, những thứ đó cũng như mây: có rồi tan. Bám chặt quá, tay mỏi, lòng mệt. Biết nó như mây, mình vẫn dùng, vẫn giữ, vẫn trân trọng, nhưng không còn sợ mất tới mức ăn không ngon ngủ không yên. Mất thì tiếc một lúc, rồi thôi. Còn thì dùng cho tốt, rồi thôi.

Có người nghe tới đây lại lo: vậy mọi thứ đều không, thì còn gì để sống. Câu trả lời nằm ngay trong câu kinh: không tức thị sắc. Tính không không phải là trống rỗng, không có gì. Mà là cái rỗng làm cho mọi thứ có thể đổi thay. Đám mây tan, thành mưa. Mưa rơi, thành nước. Nước bốc hơi, thành mây lại. Nếu mây là tảng đá cứng đơ, thì không bao giờ thành mưa được. Chính vì rỗng, vì không có lõi cứng, nên mọi thứ mới biến đổi, mới sống động. Tính không không giết chết đời sống. Tính không làm cho đời sống có thể tiếp tục.

Chiều nay, nếu trời có mây, hãy nằm nhìn một lúc. Xem đám mây đổi hình thế nào. Rồi nghĩ tới một việc mình đang bám chặt: một lời khen, một nỗi buồn, một kế hoạch đã hỏng. Hỏi nhẹ: việc này giống tảng đá hay giống đám mây. Nếu là đám mây, thì hãy để nó trôi. Nó tới rồi nó đi, như mây tới rồi mây đi. Mình vẫn ở đây, dưới bầu trời rộng, lòng nhẹ như chiều có mây trôi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bát Nhã Tâm Kinh — Bình Anson dịch, sắc tức thị không, chiếu kiến ngũ uẩn giai không (bntk.htm)
• Trung Quán Luận — bàn về câu Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc (trungluan-14.htm)
Bài liên quanBuông bỏ qua một chiếc áo cũKính thầy như kính cha: hiếu với người dạy mình nên ngườiHiếu với ông bà: nghe chuyện xưa cũng là báo hiếu