🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Ý dẫn đầu các pháp: mọi chuyện bắt đầu từ trong đầu mình

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Sáng nay, anh Tùng dậy trễ. Vừa mở mắt, anh đã thấy tin nhắn của sếp: "Sao báo cáo chưa gửi?" Anh chưa kịp đánh răng đã bực mình. Ý nghĩ đầu tiên nảy ra trong đầu anh là: sếp cố tình làm khó mình.

Cả buổi sáng hôm đó, anh làm gì cũng gắt gỏng. Đồng nghiệp hỏi một câu, anh trả lời cộc lốc. Trưa về nhà, anh cằn nhằn vợ vì bữa cơm hơi mặn. Con hỏi bài, anh quát một câu rồi mới giật mình.

Tối ngồi nghĩ lại, anh mới thấy lạ. Cả một ngày hỏng bét, mà mọi chuyện bắt đầu chỉ từ một ý nghĩ lúc mới ngủ dậy. Ý nghĩ ấy chưa chắc đã đúng. Sếp chỉ hỏi một câu bình thường. Nhưng anh đã tin ngay rằng người ta làm khó mình, rồi để ý nghĩ đó dắt cả ngày đi.

Kinh Pháp Cú mở đầu bằng đúng chuyện này. Câu kệ đầu tiên của kinh nói:

"Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo; Nếu với ý ô nhiễm, Nói lên hay hành động, Khổ não bước theo sau, Như xe, chân vật kéo."

Câu kệ thứ hai nói ngược lại:

"Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo; Nếu với ý thanh tịnh, Nói lên hay hành động, An lạc bước theo sau, Như bóng, không rời hình."

Dịch ra lời thường, hai câu kệ chỉ nói một điều. Mọi lời nói và việc làm của mình đều bắt đầu từ ý nghĩ. Ý nghĩ xấu đi trước, khổ sẽ theo sau như bánh xe theo chân con trâu kéo xe. Ý nghĩ lành đi trước, vui sẽ theo sau như cái bóng không rời cái hình.

Nghe thì đơn giản, nhưng thử nhìn lại một ngày của mình, ta sẽ thấy đúng. Có hôm ta nghĩ đồng nghiệp coi thường mình, thế là cả ngày ta nhìn ai cũng thấy khó chịu. Ta nói móc một câu, người ta đáp lại một câu, rồi thành ra cãi nhau. Chuyện bắt đầu từ đâu? Từ một ý nghĩ chưa hề được kiểm lại.

Có hôm khác, ta nghĩ người bán hàng ngoài chợ vất vả, thế là ta mua thêm một mớ rau, nói với bà một câu tử tế. Bà cười, ta vui. Cả buổi chiều nhẹ hẳn. Chuyện cũng bắt đầu từ một ý nghĩ.

Ý nghĩ là ông chủ. Lời nói và hành động chỉ là người làm theo lệnh. Nhiều khi ta lo sửa lời nói, sửa cách cư xử, mà quên mất ông chủ ở trong đầu đang ra lệnh gì. Lời nói có khéo đến đâu, nếu trong đầu đang đầy giận dữ và nghi ngờ, sớm muộn gì nó cũng lộ ra.

Vậy thì phải làm sao với cái ý nghĩ của mình? Phật không dạy ta đè nén nó. Ngài chỉ dạy ta thấy nó. Trước khi mở miệng nói một câu quan trọng, dừng lại ba giây và hỏi mình một câu: ý mình lúc này là gì? Đang giận, đang sợ, hay đang thương?

Nếu đang giận, ta biết mình đang giận. Chỉ biết vậy thôi, câu nói sắp thốt ra đã khác đi một chút. Nó bớt cay đi một chút. Người nghe bớt đau đi một chút. Mình cũng bớt hối hận đi một chút.

Buổi sáng là lúc tốt nhất để đặt ý. Trước khi cầm điện thoại, trước khi đọc tin nhắn, ta tự nhủ một câu ngắn: hôm nay mình muốn sống tử tế với người ta. Không cần dài dòng, không cần thề thốt. Một ý lành đặt từ sáng, cả ngày sẽ có cái để quay về.

Buổi tối, trước khi ngủ, ta soát lại một lượt. Hôm nay mình đã nghĩ xấu về ai mà chưa chắc đúng không? Có câu nào mình nói ra trong lúc nóng mà giờ nghĩ lại thấy tiếc không? Không phải để tự trách. Chỉ để ngày mai, khi ý nghĩ xấu lại tới, ta nhận ra nó nhanh hơn một chút.

Có người hỏi: ý nghĩ xấu cứ tự tới, làm sao ngăn? Không cần ngăn. Ý nghĩ như khách qua đường. Nó tới, ta thấy nó, nó đi. Khổ chỉ bắt đầu khi ta mở cửa mời nó ở lại, rồi đi theo nó làm đủ chuyện. Thấy mà không đi theo, đó là tự do.

Một ngày của mình tốt hay xấu, nhiều khi không nằm ở chuyện gì xảy ra, mà nằm ở ý nghĩ đầu tiên mình đón nó bằng thái độ nào. Tin nhắn của sếp vẫn là tin nhắn đó. Nhưng một người đọc bằng ý nghi ngờ sẽ có một ngày khác hẳn một người đọc bằng ý bình tĩnh.

Cho nên, muốn đổi đời mình, đừng bắt đầu bằng việc đổi người khác. Bắt đầu bằng việc coi chừng cái ý trong đầu mình. Ý lành thì lời lành, việc lành. Ý xấu thì lời xấu, việc xấu. Bánh xe đi đâu là do con trâu kéo. Khổ hay vui theo sau là do ý mình dẫn đầu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú (HT Thích Minh Châu dịch) — kệ 1, 2
Bài liên quanLấy oán báo oán, oán càng chồng chất: câu kệ Pháp Cú về hận thùCả đạo Phật gói trong ba câu: không làm ác, làm lành, giữ tâm trong sạchQuá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng: sống trọn một ngày