🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tâm mình như con khỉ chuyền cành: câu kệ Pháp Cú 33

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Chị Hằng ngồi thiền mỗi sáng mười phút. Chị kể, lần nào ngồi xuống, chị cũng thấy đầu mình như một bầy khỉ. Vừa nghĩ tới bữa cơm trưa, đã nhảy sang chuyện tiền điện. Vừa nghĩ tới tiền điện, đã nhảy sang chuyện con học hành. Vừa nghĩ tới con, đã nhảy sang chuyện hôm qua cãi nhau với chồng. Mười phút ngồi mà chị thấy mình nghĩ cả trăm chuyện, không chuyện nào ở yên.

Chị bảo: sao tâm mình khó giữ thế? Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói đúng cái cảnh này, kệ số 33:

"Tâm hoảng hốt dao động, Khó hộ trì, khó nhiếp, Người trí làm tâm thẳng, Như thợ tên, làm tên."

Tâm của mình hoảng hốt, dao động, khó giữ, khó gom lại. Nhưng người trí thì làm cho tâm thẳng lại, như người thợ làm tên uốn cây tên cho thẳng. Nghe thì hay, nhưng làm sao mà uốn được cái tâm như con khỉ?

Trước hết, phải biết tâm mình vốn là vậy. Nó dao động không phải vì mình hư hay mình kém. Nó dao động vì đó là bản chất của nó. Tâm như nước, gặp gió là gợn. Gió là những chuyện đời: tin nhắn, tiếng còi xe, một câu nói của người khác. Gió thổi tới, tâm gợn lên. Đó là chuyện bình thường.

Người thợ làm tên không trách cây tên cong. Ông chỉ kiên nhẫn uốn nó, ngày này qua ngày khác. Ông ngâm gỗ, hơ lửa, nắn từng chút một. Cây tên không thẳng ngay được. Nhưng uốn mãi, nó thẳng. Tâm mình cũng vậy. Không ai ngồi thiền một lần mà tâm yên ngay. Nhưng tập mãi, nó sẽ yên hơn.

Chị Hằng hỏi: tập như thế nào? Có một cách rất đơn giản, ai cũng làm được. Đó là quay về với hơi thở. Hít vào, biết mình hít vào. Thở ra, biết mình thở ra. Tâm chạy đi đâu, kéo nó về. Nó chạy nữa, kéo về nữa. Mỗi lần kéo về là một lần uốn cây tên thẳng thêm một chút.

Sách Bước tới Thảnh Thơi dạy một bài tập nhỏ: "Thở vào tôi biết tôi đang giận, thở ra tôi biết việc quan trọng nhất tôi cần làm bây giờ là gì." Khi giận, ta thở vào và gọi đúng tên nó: tôi đang giận. Chỉ gọi tên thôi, không cần làm gì thêm. Cơn giận được gọi tên thì nó bớt hung dữ đi một nửa.

Có người làm văn phòng kể, anh ta tập một thói quen khác: một việc một lúc. Trước đây, anh vừa ăn cơm vừa xem điện thoại, vừa xem điện thoại vừa nghĩ chuyện công ty. Bây giờ, ăn cơm thì chỉ ăn cơm. Làm việc thì chỉ làm việc. Anh bảo, lúc đầu khó lắm, tay cứ thò vào túi lấy điện thoại. Nhưng sau một tháng, anh thấy mình làm việc nhanh hơn, mà lại ít mệt hơn. Tâm không phải chạy hai ba chỗ cùng lúc nữa.

Tâm dao động còn có một nguyên nhân nữa: ta cho nó ăn quá nhiều thứ cùng lúc. Sáng mở mắt đã đọc tin tức, trưa lướt mạng xã hội, tối xem phim, đêm nằm vẫn cầm điện thoại. Tâm ăn no những thứ lộn xộn, làm sao mà yên? Muốn tâm yên, phải cho nó ăn ít lại. Bớt một chút tin tức không cần thiết. Bớt một chút chuyện thiên hạ. Tâm nhẹ đi, tự nhiên nó thẳng lại.

Nhưng cũng đừng mong tâm mình yên lặng hoàn toàn. Người trí không phải là người không còn ý nghĩ nào. Người trí là người thấy ý nghĩ tới, mà không bị nó dắt đi. Ý nghĩ như mây bay qua trời. Mây tới, mây đi. Trời vẫn là trời. Ta không cần xua mây. Chỉ cần nhớ mình là bầu trời, không phải là đám mây.

Chị Hằng tập được ba tháng, chị bảo chị vẫn chưa ngồi yên được mười phút. Nhưng chị thấy khác trước. Trước đây, khi giận chồng, chị nói luôn, nói xong mới hối hận. Bây giờ, chị thấy cơn giận tới, chị biết nó tới, chị im lặng một lúc. Chỉ một lúc thôi, mà câu nói sau đó đã khác hẳn. Chị bảo: tâm mình vẫn như con khỉ, nhưng giờ mình biết nó đang chuyền cành nào.

Đó chính là ý của câu kệ. Không cần làm cho tâm hết dao động. Chỉ cần mỗi ngày uốn nó thẳng thêm một chút, như người thợ làm tên. Uốn mãi, rồi sẽ có ngày, tâm mình thẳng như mũi tên, bay đúng hướng mình muốn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú (HT Thích Minh Châu dịch) — kệ 33
• Bước tới Thảnh Thơi (HT Thích Nhất Hạnh) — trang 69
Bài liên quanĐừng vội tin vì nghe người ta nói: bài kinh Kalama dạy cách kiểm chứngTám nỗi khổ ai cũng gặp: bát khổ nói sao cho dễ hiểuMắt thấy, tai nghe, tâm biết: mười tám giới trong một buổi đi chợ