🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tám nỗi khổ ai cũng gặp: bát khổ nói sao cho dễ hiểu

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Sáng nay bạn thức dậy, cái lưng hơi đau. Trời thì nắng gắt, xe thì hết xăng, sếp nhắn tin giục nộp báo cáo sớm. Chưa hết buổi sáng mà đã có ba bốn chuyện không vừa ý. Bạn tự hỏi: sao đời mình cứ trật hoài vậy? Câu hỏi đó, thật ra, Phật đã trả lời từ hơn hai ngàn năm trước. Ngài gọi câu trả lời ấy là khổ đế, tức là sự thật về khổ.

Trong bài giảng về bài pháp đầu tiên của Đức Phật, Hòa thượng Thích Thanh Từ nói một câu rất thật. Trong đời, mình muốn mười điều, nếu được như ý cao lắm là ba điều, bốn điều. Còn có khi mười điều mà chưa được một điều nữa. Cái gì như ý thì gọi là vui. Cái gì bất như ý thì gọi là khổ. Vậy mà tính lại, khổ nhiều hay vui nhiều? Khổ nhiều hơn. Không phải vì đời ác với mình. Mà vì đời vốn vận hành như vậy.

Phật kể ra bốn nỗi khổ gắn liền với cái thân này. Thứ nhất là sinh. Sinh không chỉ là lúc mình lọt lòng mẹ rồi khóc oa oa. Sinh là cả một đời sống này. Từ bé đến lớn, mình sống trong một thân thể luôn cần ăn, cần ngủ, cần được chăm sóc. Lúc nào nó cũng đòi hỏi. Thứ hai là già. Hồi trẻ đi đâu cũng được, ăn gì cũng ngon, ngủ một giấc là khỏe. Già rồi, đi không vững, răng lung lay, mắt mờ, tai nghễnh ngãng. Mọi việc đều bị hạn chế. Thứ ba là bệnh. Bệnh thì không ai thấy vui được. Một cơn cảm nhẹ cũng đủ làm cả ngày uể oải. Thứ tư là chết. Chết là khổ, vì mình phải rời bỏ tất cả những gì mình quen thuộc. Bốn cái này, không ai trên đời thoát được. Người nào cũng phải chịu chung như vậy.

Ngoài bốn khổ nơi thân, Phật còn kể ba nỗi khổ nơi quan hệ với người khác và với hoàn cảnh. Ái biệt ly, tức là thương nhau mà phải xa nhau. Người thân đi xa, người thương mất đi, mình đau. Oán tắng hội, tức là ghét nhau mà cứ phải gặp nhau hoài. Đồng nghiệp khó ưa ngồi ngay bên cạnh, người hàng xóm ồn ào ở sát vách, ngày nào cũng chạm mặt. Cầu bất đắc, tức là mong cầu mà không được như ý. Muốn con ngoan, con lại hư. Muốn việc thuận, việc lại trắc trở. Muốn người ta thương mình, người ta lại quay lưng. Ba nỗi khổ này, ai cũng từng nếm qua. Có người nếm mỗi ngày.

Còn một nỗi khổ thứ tám, Phật gọi là ngũ ấm xí thạnh. Ngũ ấm là năm thứ hợp thành thân tâm mình: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nói cho dễ hiểu, đó là thân thể này cộng với cảm giác, suy nghĩ, ý muốn và nhận biết của mình. Xí thạnh nghĩa là chúng cứ bừng bừng, sôi lên, không lúc nào yên. Thân thì đói, khát, mệt, đau. Tâm thì muốn cái này, sợ cái kia, giận chuyện nọ. Năm thứ ấy hợp lại, biến chuyển không ngừng, nên mình khổ. Bốn khổ đầu là nơi thân. Ba khổ sau là nơi quan hệ. Khổ thứ tám là cái chung của cả thân lẫn tâm. Nó là cái gốc.

Nghe tới đây, nhiều người nghĩ đạo Phật bi quan. Nhìn đâu cũng thấy khổ, sống sao nổi? Nhưng Hòa thượng Thích Thanh Từ nhắc rất rõ: chữ khổ phải đi với chữ đế. Khổ đế nghĩa là cái khổ đúng như thật. Không phải tưởng tượng, không phải chuyện phi lý. Phật bắt mình nhìn thẳng vào khổ, không phải để mình chán đời, mà để mình đừng sống trong ảo tưởng nữa. Mình cứ tưởng thân này bền chắc, tưởng người thương sẽ ở mãi bên mình, tưởng mọi việc phải theo ý mình, rồi khi sự thật không như vậy, mình mới đau. Nhìn đúng sự thật là bước đầu để bớt đau.

Cũng như bây giờ, bạn biết rõ một món đồ là đồ giả, xài hai ba năm là hư, thì bạn có dốc hết tiền bạc để tô điểm cho nó không? Bạn sẽ dùng nó vừa phải, không bám chặt. Thân này cũng vậy. Biết nó vô thường, biết nó có khổ, mình sẽ không còn say mê vun bồi cho nó bằng mọi giá. Mình vẫn ăn, vẫn mặc, vẫn làm việc, vẫn thương người thân, nhưng nhẹ tay hơn. Được thì vui, mất thì không gục ngã.

Tập nhỏ thôi. Mỗi khi bực mình, bạn dừng lại một chút và hỏi: mình đang khổ vì cái nào trong tám cái này? Vì thân mệt, vì người thương xa, vì gặp người khó ưa, hay vì mong mà không được? Gọi đúng tên nỗi khổ, tự nhiên nó nhỏ lại. Mình không còn thấy cả đời mình là khổ nữa. Mình chỉ thấy: à, đây là một nỗi khổ, nó đến, rồi nó sẽ đi. Hiểu được tám nỗi khổ là hiểu được bản đồ của đời mình. Biết đường rồi, mình mới đi cho đúng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bài Pháp Đầu Tiên Của Đức Phật — HT Thích Thanh Từ (1986), tr. 1
Bài liên quanMắt thấy, tai nghe, tâm biết: mười tám giới trong một buổi đi chợBốn lời nguyện lớn: tứ hoằng thệ nguyện cho người mới học PhậtNghe, nghĩ, làm: ba bước học Phật gọi là văn, tư, tu