🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Mắt thấy, tai nghe, tâm biết: mười tám giới trong một buổi đi chợ

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Sáng sớm bạn ra chợ. Mắt thấy mớ rau còn xanh. Tai nghe tiếng người bán hàng rao. Mũi ngửi mùi bánh mì mới nướng. Tay sờ thử quả cam, thấy vỏ còn tươi. Miệng nếm thử miếng ổi, thấy ngọt. Rồi trong đầu, bao nhiêu ý nghĩ chạy qua: mua cái này, trả giá cái kia, chiều nay nấu món gì. Chỉ một buổi đi chợ thôi mà cả con người mình đã làm việc hết công suất. Phật gọi toàn bộ sự làm việc ấy là mười tám giới.

Mười tám giới nghe có vẻ khó, nhưng thật ra rất gần gũi. Trong sách Phật Học Cơ Bản, các vị giảng rõ: mười tám giới là cơ sở giao tiếp toàn diện của con người với thế giới chung quanh. Nó gồm ba nhóm, mỗi nhóm sáu thứ. Nhóm thứ nhất là sáu căn, tức là sáu cửa ra vào của mình: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Nhóm thứ hai là sáu trần, tức là sáu thứ bên ngoài chạm vào mình: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, sự xúc chạm và các ý nghĩ, sự vật trong tâm. Nhóm thứ ba là sáu thức, tức là sáu cái biết: cái biết của mắt, cái biết của tai, cái biết của mũi, cái biết của lưỡi, cái biết của thân và cái biết của ý.

Bạn để ý mà xem. Mắt chỉ là con mắt. Mớ rau chỉ là mớ rau. Hai thứ ấy gặp nhau, phải có thêm một thứ thứ ba là cái biết của mắt, thì mình mới thấy mớ rau xanh hay héo. Thiếu một trong ba, sự thấy không thành. Tai nghe tiếng rao cũng vậy. Tai, tiếng rao và cái biết của tai gặp nhau thì mới có nghe. Sáu căn, sáu trần, sáu thức, cứ ba thứ gặp nhau một lần như vậy, thành mười tám giới. Đời sống của mình, từ sáng đến tối, chỉ là những cuộc gặp nhau như thế, nối tiếp nhau không dứt.

Hiểu như vậy để làm gì? Để thấy rằng không có một cái tôi nào đứng riêng một mình để điều khiển tất cả. Mình hay nói: tôi thấy, tôi nghe, tôi thích, tôi ghét. Nhưng thật ra, cái thấy chỉ xảy ra khi mắt, hình sắc và cái biết của mắt cùng có mặt. Mắt mờ đi, hoặc trời tối, hoặc tâm đang nghĩ chuyện khác, thì dù mớ rau vẫn đó, mình cũng không thấy rõ. Cái tôi mà mình tưởng là ông chủ thật ra chỉ là tên gọi cho một chuỗi gặp gỡ. Mục đích của sự phân tích này, như sách đã nói, là để người học thấy rõ sự thật vô ngã của các pháp. Không có ai làm chủ tuyệt đối. Chỉ có các duyên gặp nhau.

Chuyện đi chợ cũng là chuyện của khổ và vui. Mắt thấy món ngon thì muốn mua. Tai nghe lời chê thì nổi giận. Mũi ngửi mùi thơm thì thèm. Miệng nếm món dở thì khó chịu. Ý nghĩ chạy theo, khen chê không dứt. Khổ vui của mình sinh ra ngay tại chỗ sáu căn gặp sáu trần. Không phải mớ rau làm mình khổ. Không phải tiếng rao làm mình giận. Mà là cái biết của mình, cộng với thói quen tham, sân, si trong tâm, đã biến một cuộc gặp bình thường thành vui hay buồn.

Vậy thì tu ở đâu? Tu ngay tại chỗ sáu căn gặp sáu trần. Phật không dạy mình bịt mắt, bịt tai để khỏi thấy, khỏi nghe. Mắt vẫn mở, tai vẫn nghe, chợ vẫn ồn ào. Chỉ khác một điều: khi thấy, biết mình đang thấy. Khi nghe, biết mình đang nghe. Thấy mớ rau xanh thì biết là xanh, không vội khen. Nghe lời chê thì biết là tiếng chê, không vội giận. Cái biết ấy chính là thức thứ sáu, ý thức, khi nó tỉnh táo. Nó đứng đó, nhìn rõ cuộc gặp đang xảy ra, thay vì bị cuốn theo.

Tập nhỏ thôi. Ngày mai ra chợ, bạn thử đi chậm lại một chút. Mắt thấy một thứ, bạn thầm biết: mắt đang thấy. Tai nghe một tiếng, bạn thầm biết: tai đang nghe. Chỉ vậy thôi. Bạn sẽ thấy lạ: chợ vẫn đông, người vẫn ồn, nhưng lòng mình yên hơn. Vì bạn đã thấy được mười tám giới đang làm việc. Thấy được thì không còn bị chúng dắt đi nữa. Một buổi đi chợ cũng là một buổi học Phật, nếu mình chịu nhìn cho kỹ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Cơ Bản – Tập Hai, Bài 3: Bốn Đại, Sáu Đại, Mười hai Xứ, và Mười tám Giới — Thích Tâm Thiện, Ban Hoằng pháp Trung ương GHPGVN, tr. 1
Bài liên quanBốn lời nguyện lớn: tứ hoằng thệ nguyện cho người mới học PhậtNghe, nghĩ, làm: ba bước học Phật gọi là văn, tư, tuSáu cõi luân hồi: lục đạo nói sao cho người thường hiểu