Có hai người hàng xóm. Một người lương tháng năm mươi triệu, nhà to, xe đẹp, nhưng lúc nào mặt cũng cau có. Sáng dậy đã lo, tối về vẫn lo. Lo tiền chưa đủ, lo con chưa giỏi, lo người ta hơn mình. Người kia lương tháng mười lăm triệu, nhà thuê, xe cũ, nhưng chiều nào cũng thấy ngồi trước cửa uống trà, cười nói với vợ con. Ai giàu hơn? Tính bằng tiền, người thứ nhất giàu hơn. Tính bằng sự an ổn, người thứ hai giàu hơn nhiều. Cái khác nhau giữa hai người, không nằm ở số tiền. Nằm ở hai chữ: biết đủ.
Trước khi nhập Niết-bàn, Phật dặn đệ tử lần cuối trong Kinh Di Giáo. Trong những lời dặn đó, có một đoạn nói về muốn ít và biết đủ. Kinh rằng: Người đa dục vì cầu lợi nhiều nên khổ não nhiều. Người thiểu dục không mong cầu, không ham muốn nên không có khổ não. Người thiểu dục thì có an lạc và có vô lượng công đức. Rồi Phật dạy tiếp: Nếu các vị muốn đoạn trừ khổ não thì phải tri túc, vì tri túc là pháp giàu có, an ổn và vui vẻ. Người có tri túc tuy nằm trên sàn nhà, nền đất cũng thấy thoải mái.
Nghe qua, có người sẽ nói: Phật dạy vậy là dạy người ta cam chịu, nghèo thì cứ nghèo, đừng phấn đấu. Không phải. Phật không bảo đừng làm ăn. Phật không bảo đừng cố gắng. Phật bảo cái khổ không nằm ở chỗ mình có ít hay có nhiều. Cái khổ nằm ở chỗ mình muốn bao nhiêu. Muốn nhiều thì khổ nhiều. Muốn ít thì khổ ít. Đó là một phép tính rất thật, ai cũng kiểm chứng được bằng đời mình.
Mình thử nhớ lại mà xem. Lần cuối mình mua một món đồ mới, vui được bao lâu? Cái điện thoại mới, vui một tuần. Cái áo mới, vui ba ngày. Cái xe mới, vui một tháng. Rồi sau đó thì sao? Lại thấy thiếu. Lại thấy người ta có cái mới hơn. Lại muốn. Cái vui của đồ mới, nó ngắn lắm. Cái muốn thì dài vô tận. Cứ chạy theo cái muốn, cả đời mình chỉ là một cuộc chạy không có đích. Phật gọi đó là đa dục vi khổ. Muốn nhiều, khổ nhiều. Không phải Phật dọa. Đó là sự thật ai cũng thấy, chỉ là mình không dám nhìn.
Biết đủ, tri túc, không phải là dừng lại, không cố gắng nữa. Biết đủ là biết điểm dừng. Làm ăn thì làm hết sức, nhưng đừng lấy sự hơn thua làm thước đo hạnh phúc. Mình làm ra mười đồng, ăn bảy đồng, để dành ba đồng, thấy đủ, là giàu. Mình làm ra một trăm đồng, mà thấy vẫn thiếu, vẫn phải chạy thêm, vẫn ngủ không ngon, thì đó là nghèo. Nghèo ở trong lòng, chứ không phải nghèo ở trong túi. Người có tri túc tuy nằm trên sàn nhà, nền đất cũng thấy thoải mái. Câu này nghe thì lạ, nhưng ngẫm kỹ thì đúng. Người biết đủ, nằm đâu cũng ngủ ngon. Người không biết đủ, nằm nệm êm, phòng máy lạnh, vẫn trằn trọc.
Muốn ít lại, bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ những cái nhỏ nhất. Trước khi mua một món đồ, hỏi mình một câu: mình có thật sự cần nó không, hay chỉ vì thấy người ta có? Trước khi so sánh mình với người khác, hỏi mình một câu: mình so để làm gì? So để học hỏi thì tốt. So để tự làm khổ mình thì thôi. Trước khi ngủ, thay vì nghĩ ngày mai phải kiếm thêm bao nhiêu, hãy nghĩ hôm nay mình đã có những gì: còn thở, còn khỏe, còn người thân bên cạnh, còn một mái nhà che mưa. Đếm những cái mình đang có, thay vì đếm những cái mình đang thiếu. Đếm riết, mình sẽ thấy mình giàu hơn mình tưởng.
Có người sẽ hỏi: biết đủ rồi, thì còn động lực đâu mà sống? Động lực vẫn còn, nhưng nó đổi chỗ. Trước đây, động lực là sợ thua người ta. Bây giờ, động lực là muốn sống tốt hơn, muốn làm việc có ý nghĩa hơn, muốn lo cho gia đình mình chu đáo hơn. Làm vì thương, khác với làm vì tham. Làm vì thương thì càng làm càng vui. Làm vì tham thì càng làm càng mệt. Cùng một công việc, hai cái tâm khác nhau, hai cuộc đời khác nhau.
Phật dặn lời cuối cùng không phải là lời dạy cao siêu. Đó là lời dặn của một người thầy thương học trò, trước lúc ra đi. Thầy không dặn trò phải thành thánh, thành thần. Thầy chỉ dặn: muốn ít lại, biết đủ đi, thì sẽ bớt khổ. Lời dặn đơn giản như vậy, mà cả đời mình chưa chắc làm được. Nhưng làm được một chút, đã đỡ khổ một chút. Tối nay, trước khi ngủ, mình thử đếm xem hôm nay mình đã có những gì. Đếm xong, thở ra một hơi dài, và ngủ ngon. Người biết đủ, nằm đâu cũng thấy thoải mái. Câu đó, Phật nói cách đây hơn hai ngàn năm, mà tới hôm nay vẫn còn đúng nguyên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư