🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh Chuyển Pháp Luân: bài pháp đầu tiên và con đường giữa

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có người ăn kiêng thì kiêng đến mức kiệt sức, rồi một hôm chịu không nổi lại ăn bù đến mức đau bụng. Có người làm việc thì làm đến kiệt sức, rồi một hôm buông xuôi, không làm gì nữa. Có người thương ai thì thương đến mức kiểm soát từng bước đi, rồi một hôm chán quá lại bỏ mặc. Đời người cứ lắc lư giữa hai đầu như vậy, đầu nào cũng mệt. Bài pháp đầu tiên của Đức Phật nói đúng về cái lắc lư ấy.

Sau khi giác ngộ, Đức Phật đến vườn Nai ở Isipatana, gần thành Ba-la-nại, để nói pháp cho năm vị Tỷ-kheo từng tu khổ hạnh cùng Ngài. Bài pháp ấy được gọi là Kinh Chuyển Pháp Luân, tức là lần đầu tiên bánh xe Pháp được lăn đi. Kinh nằm trong Tương Ưng Bộ, phần Tương Ưng Sự Thật.

Mở đầu bài kinh, Đức Phật nói: Có hai cực đoan này, một người xuất gia không nên thực hành theo. Một là đắm say trong các dục, hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích. Hai là tự hành khổ mình, khổ đau, không xứng bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích. Tránh xa hai cực đoan này, là con đường Trung đạo do Như Lai chánh giác, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Hai cực đoan ấy, nói bằng lời đời thường, chính là buông thả và hành xác. Buông thả là chiều chuộng mọi ham muốn, ăn chơi cho thỏa, mặc kệ ngày mai. Hành xác là tự làm khổ mình, nhịn ăn, nhịn ngủ, ép xác, tưởng rằng càng khổ thì càng gần đạo. Đức Phật đã thử cả hai. Ngài từng sống sung sướng trong cung điện, rồi từng tu khổ hạnh đến mức kiệt sức, và Ngài thấy cả hai đều không đưa đến đâu. Con đường nằm ở giữa.

Con đường giữa ấy là gì? Đức Phật nói: Chính là con đường Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Tám ngành ấy, nói bằng lời thường, là: thấy cho đúng, nghĩ cho đúng, nói cho đúng, làm cho đúng, kiếm sống cho đúng, siêng năng cho đúng, nhớ cho đúng, và giữ tâm cho vững. Không có ngành nào là ép xác, cũng không có ngành nào là buông thả. Cả tám ngành đều là chữ đúng, tức là vừa phải, tỉnh táo, không lệch sang bên nào.

Rồi Đức Phật nói về Bốn Thánh đế, tức là bốn sự thật lớn. Thứ nhất, đây là Thánh đế về Khổ: sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ, oán gặp nhau là khổ, ái biệt ly là khổ, cầu không được là khổ, tóm lại, năm thủ uẩn là khổ. Nói bằng lời thường: đời người có những cái khổ không tránh được, như già, bệnh, chết, và có những cái khổ do mình ôm giữ mà ra, như muốn mà không được, thương mà phải xa, ghét mà phải gần.

Thứ hai, đây là Thánh đế về Khổ tập, tức là nguyên nhân của khổ: chính là ái, lòng khao khát đưa đến tái sinh, đi cùng với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia. Đó là dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Nói bằng lời thường: khổ không tự nhiên mà có, nó có gốc. Gốc ấy là lòng tham muốn không dừng: muốn có thêm, muốn giữ mãi, muốn khác đi. Càng muốn, càng khổ.

Thứ ba, đây là Thánh đế về Khổ diệt, tức là khổ có thể dứt: chính là ly tham, đoạn diệt, không còn dư tàn khát ái ấy, sự quăng bỏ, từ bỏ, giải thoát, không còn chấp trước. Nói bằng lời thường: khổ không phải là án chung thân. Khi lòng tham lắng xuống, khổ cũng lắng xuống theo. Có đường ra.

Thứ tư, đây là Thánh đế về Con đường đưa đến khổ diệt: chính là con đường Thánh đạo tám ngành. Nói bằng lời thường: đường ra ấy không phải là phép lạ, mà là tám việc làm cụ thể mỗi ngày: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng đúng, nhớ đúng, tâm vững.

Kinh còn nói mỗi sự thật đều phải đi qua ba lượt: biết nó là gì, biết mình phải làm gì với nó, và biết mình đã làm xong. Khổ thì phải liễu tri, tức là hiểu cho thấu. Nguyên nhân của khổ thì phải đoạn tận, tức là bỏ cho hết. Khổ diệt thì phải chứng ngộ, tức là thấy cho rõ. Con đường thì phải tu tập, tức là đi cho thật. Nghe thì đơn giản, mà đi hết bốn việc ấy là đi cả một đời.

Bài pháp đầu tiên không dạy điều gì cao siêu khó hiểu. Nó chỉ chỉ ra hai cái bẫy mà ai cũng từng sa vào, rồi chỉ ra con đường ở giữa, rồi chỉ ra bốn sự thật để mình tự soi lấy mình. Người nghe bài này, xin đừng nhớ như một bài học thuộc lòng. Hãy nhớ như một người đi đường nhớ lời dặn: đừng lệch sang bên buông thả, đừng lệch sang bên hành xác, cứ đi giữa, thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, thì tự nhiên sẽ đến nơi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 56. Tương Ưng Sự Thật (Sacca Saṃyutta) — trang 6
Bài liên quanKinh Dược Sư: mười hai lời nguyện và vị thuốc trong mỗi ngườiKinh Phổ Môn: nghe tiếng kêu cứu, hiện đủ mọi thânKinh Pháp Hoa: Phật ra đời vì một việc lớn