Bữa cơm tối, thằng bé sáu tuổi gắp miếng thịt ngon nhất bỏ vào bát ông nội, rồi mới ăn phần của mình. Ông cười móm mém, xoa đầu cháu: Ngoan. Không ai dạy cháu câu đó trong sách vở. Cháu chỉ thấy ngày nào ba cháu cũng gắp thức ăn cho ông trước, cũng rót nước cho bà trước, nên cháu làm theo. Hiếu không phải là bài học thuộc lòng. Hiếu là cái con trẻ nhìn thấy mỗi ngày trên mâm cơm nhà mình.
Nhiều cha mẹ than: sao con tôi bây giờ ích kỷ quá, chỉ biết đòi hỏi, không biết thương ai. Nhưng thử nhìn lại bữa cơm nhà mình. Ông bà ngồi ở đâu trong mâm cơm ấy? Có nhà ông bà ngồi riêng một góc, ăn riêng một mâm, vì sợ ông bà làm đổ, làm chậm bữa. Có nhà con cái ăn trước, ông bà ăn sau với thức ăn nguội. Con trẻ nhìn thấy hết. Nó học được rằng người già là người thừa, người già phải ngồi riêng. Lớn lên, nó đối xử với cha mẹ y như thế.
Trong kinh, Đức Phật dạy cha mẹ có năm việc phải làm cho con: ngăn chận con làm điều ác, khuyến khích con làm điều thiện, dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con, đúng thời trao của thừa tự cho con. Ngăn ác, khuyến thiện đứng đầu. Không phải dạy bằng roi vọt, không phải dạy bằng những bài giảng dài dòng. Dạy bằng cách sống của chính cha mẹ. Cha mẹ ngăn con làm điều ác trước hết bằng việc mình không làm điều ác. Cha mẹ khuyến khích con làm điều thiện trước hết bằng việc mình làm điều thiện mỗi ngày.
Một cuốn sách dạy làm cha mẹ có câu rất thấm: cha mẹ tốt nên nhận thức rằng mình làm gương cho con cái. Muốn con có kỷ luật, cha mẹ phải tự kỷ luật. Muốn con biết hiếu, cha mẹ phải hiếu với ông bà trước. Đứa trẻ không nghe lời cha mẹ nói. Đứa trẻ bắt chước việc cha mẹ làm. Cha mẹ nói một trăm câu về chữ hiếu, không bằng một lần con thấy cha quỳ xuống rửa chân cho ông nội đau khớp.
Bữa cơm có ông bà ngồi cùng là lớp học hiếu tốt nhất. Cho con việc nhỏ thôi: bưng chén nước mời ông, hỏi bà ăn có ngon không, gắp rau cho bà vì bà ăn chay. Việc nhỏ mà làm mỗi ngày, thành nếp. Nếp thành thói quen, thói quen thành tính nết. Đứa trẻ lớn lên trong mâm cơm có ông bà sẽ không thấy người già là gánh nặng. Nó thấy người già là một phần tự nhiên của nhà mình, như cái bàn, cái ghế, như mái ngói trên đầu.
Cũng đừng biến chữ hiếu thành áp lực. Đừng bắt con phải thương ông bà theo lệnh. Đừng mắng con là đồ bất hiếu chỉ vì một hôm nó quên chào ông. Trẻ con học bằng niềm vui, không học bằng sợ hãi. Kể cho con nghe chuyện ông bà ngày xưa vất vả thế nào, để con thương bằng hiểu biết, không phải thương bằng ép buộc. Cho con ngồi nghe ông kể chuyện cũ, dù kể đi kể lại, để con quen với việc lắng nghe người già.
Có người hỏi: nhà tôi ông bà ở xa, con ít gặp, dạy hiếu làm sao. Ở xa thì gọi điện cho con chào ông bà mỗi tuần. Nghỉ lễ thì đưa con về quê, để con thấy ông bà bằng xương bằng thịt, chứ không phải qua màn hình. Cha mẹ đối xử với ông bà ra sao khi ở xa, con vẫn nhìn thấy. Cha mẹ có gọi điện hỏi thăm ông bà đều không, có gửi thuốc thang về không, con đều ghi nhớ hết.
Sau này con lớn lên, đi xa, lập gia đình, nó sẽ đối xử với cha mẹ đúng như cách cha mẹ đối xử với ông bà hôm nay. Đó là luật nhân quả trong một gia đình, không cần kinh sách cũng thấy được. Muốn con hiếu với mình lúc về già, hãy hiếu với ông bà ngay lúc này. Bắt đầu từ bữa cơm tối nay, từ một miếng ngon gắp cho ông bà trước. Nhỏ thôi, nhưng con đang nhìn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư