Phần trước, chúng ta đã nhớ về tổ tiên, ông bà, và thấy rằng hiếu kính không chỉ là việc với cha mẹ còn sống, mà còn là cách mình sống sao cho xứng với cội nguồn. Đi hết bốn phần của chuỗi này, từ mâm cơm, lời nói, lúc ốm đau, đến nhớ về tổ tiên, giờ là lúc nhìn lại: hiếu kính rốt cuộc là gì, và vì sao nó được gọi là gốc của đời sống?
Nhiều người nghĩ hiếu kính chỉ là chuyện trong nhà, lo cho cha mẹ là xong. Nhưng Đức Phật dạy khác. Ngài nói những gia đình nào có con cái kính lễ cha mẹ trong nhà, thì những gia đình ấy được xem như ngang bằng với Phạm Thiên, ngang bằng với gia đình các bậc Đạo sư, đáng được kính trọng và cúng dường. Phạm Thiên là những chư Thiên cao nhất, mà Đức Phật nói thẳng: “Phạm Thiên là đồng nghĩa với cha mẹ.” Một gia đình mà con cái hiếu kính cha mẹ, thì gia đình ấy đã cao quý như cõi trời. Hiếu kính, vì thế, không phải là việc nhỏ trong nhà, mà là gốc của mọi phước báu trong đời.
Vì sao hiếu kính lại là gốc? Vì người biết hiếu kính cha mẹ thì tự nhiên biết kính trọng người khác, biết ơn người khác, và biết sống có trách nhiệm. Người đối với cha mẹ còn vô ơn, thì khó mà có lòng tốt thật sự với người ngoài. Ngược lại, người chăm cha mẹ bằng lòng thành, thì cái lòng ấy sẽ lan ra: thương vợ con hơn, tử tế với bạn bè hơn, làm ăn lương thiện hơn. Hiếu kính là cái gốc, mà từ gốc ấy, mọi điều tốt khác mọc lên. Mất gốc, cây có sum suê mấy cũng đổ.
Nhưng hiếu kính ở mức cao nhất, theo lời Phật, không dừng ở vật chất. Đức Phật dạy rằng đền ơn bằng cách nuôi dưỡng, cúng dường cha mẹ với của cải, tiền bạc thì không bao giờ đủ để trả ơn cha mẹ. Cách trả ơn đủ là khi cha mẹ chưa có lòng tin thì mình khuyến khích, hướng dẫn để cha mẹ an trú vào thiện pháp; cha mẹ còn gian tham thì hướng dẫn để cha mẹ an trú vào hạnh bố thí; cha mẹ còn theo ác trí thì hướng dẫn để cha mẹ an trú vào chánh trí. Nói bằng lời thường: hiếu kính trọn vẹn là khi mình giúp cha mẹ sống thiện, sống an, và có niềm tin vào điều lành.
Thực hành điều ấy ra sao? Không cần giảng đạo lý cao siêu cho cha mẹ. Chỉ cần mình sống thiện trước mặt cha mẹ, để cha mẹ thấy và yên lòng. Rủ cha mẹ đi chùa, nghe pháp, làm việc thiện cùng mình. Kể cho cha mẹ nghe những điều lành mình học được. Khi cha mẹ nóng giận, mình nhẫn nhịn và nói lời hòa. Khi cha mẹ lo lắng, mình trấn an. Dần dần, cha mẹ sẽ an trú vào thiện pháp, không phải vì mình giảng, mà vì mình sống như thế mỗi ngày.
Nhìn ra ngoài xã hội cũng thấy rõ điều ấy. Người biết hiếu kính cha mẹ thường làm ăn có uy tín, vì chữ tín của họ bắt đầu từ chữ hiếu trong nhà. Bạn bè tin tưởng họ, đối tác yên tâm làm ăn với họ, vì người đối với cha mẹ mình còn có trước có sau, thì đối với người ngoài cũng sẽ có tình có nghĩa. Ngược lại, người bạc với cha mẹ, sớm muộn gì cũng bạc với người khác, vì cái gốc trong lòng họ đã không có lòng biết ơn. Hiếu kính, vì thế, không chỉ là phước báu trong nhà, mà còn là vốn liếng làm người, là cái mà người đời nhìn vào để đánh giá một con người.
Chuỗi năm phần này xin khép lại ở đây. Hiếu kính cha mẹ trong từng ngày, rốt cuộc, không phải là một ngày lễ, một mâm cỗ, hay một lần báo hiếu cho xong. Nó là bữa cơm chung, là lời nói nhu hòa, là đêm thức bên giường bệnh, là nén nhang nhớ về tổ tiên, và là cách mình sống mỗi ngày để cha mẹ được an lòng. Gốc có vững thì cây mới tốt. Người có hiếu với cha mẹ, thì đời sống của người ấy tự nhiên có gốc, có hướng, và có phước. Mong rằng từ hôm nay, mỗi chúng ta đều bắt đầu từ một việc nhỏ: về ăn cơm với cha mẹ, nói một lời dịu dàng, và sống sao cho cha mẹ được yên lòng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư