🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

“Nhất thiết duy tâm tạo” nghĩa là gì

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Có lần tôi nghe hai người kể về cùng một khu phố. Người thứ nhất nói: khu này ồn ào, chật chội, hàng xóm khó chịu, sống ở đây mệt lắm. Người thứ hai nói: khu này vui, sáng có tiếng rao bánh mì, chiều có trẻ con đá bóng, hàng xóm hay cho nhau rau. Cùng một khu phố, cùng một con đường, cùng một tiếng ồn, mà hai người kể ra hai thế giới khác nhau.

Chuyện đó làm tôi nhớ đến một câu trong kinh Hoa Nghiêm: “Nhất thiết duy tâm tạo.” Bốn chữ thôi, mà nhiều người nghe xong thấy khó hiểu. Tất cả do tâm tạo ra, là sao? Chẳng lẽ cái nhà, cái đường, cái khu phố là do tâm mình tưởng tượng ra? Không phải vậy. Câu này không nói tâm tạo ra đồ vật. Nó nói tâm tạo ra thế giới mà mình đang sống trong đó: cách mình thấy, cách mình cảm, cách mình ở trong đời.

Khu phố là một ví dụ rõ nhất. Tiếng rao bánh mì buổi sáng là một âm thanh. Tai người thứ nhất nghe thấy ồn ào, vì tâm anh ta đang bực, đang muốn yên tĩnh. Tai người thứ hai nghe thấy vui, vì tâm anh ta đang thong thả, đang thích không khí buổi sáng. Âm thanh thì giống nhau, nhưng thế giới của hai người khác nhau, vì tâm khác nhau.

Nói cách khác, mình không sống trong thế giới khách quan trần trụi. Mình sống trong thế giới mà tâm mình đã nhuộm màu. Tâm vui thì nhìn đâu cũng thấy vui. Tâm buồn thì nhìn đâu cũng thấy buồn. Tâm giận thì thấy ai cũng như đang chống đối mình. Tâm thương thì thấy ai cũng đáng thương. Thế giới bên ngoài là một phần, còn màu sắc của nó là do tâm mình pha vào.

Câu “nhất thiết duy tâm tạo” không có nghĩa là mình muốn gì thì được nấy. Không phải nghĩ đến tiền là tiền đến, nghĩ đến nhà là nhà đến. Tâm tạo ở đây là tạo ra cách mình trải nghiệm đời sống. Một tin xấu đến, người có tâm bình tĩnh thì thấy đó là một việc cần giải quyết. Người có tâm hoảng loạn thì thấy đó là tận thế. Tin xấu thì giống nhau, nhưng thế giới của hai người khác nhau hoàn toàn.

Hiểu được vậy, mình bớt đổ lỗi cho hoàn cảnh. Trước đây, mình hay nói: tại công việc áp lực nên mình khổ, tại người kia khó chịu nên mình bực, tại khu phố ồn nên mình mệt. Nói như vậy thì mình là nạn nhân của hoàn cảnh, hoàn cảnh đổi thì mình mới hết khổ. Nhưng nếu thế giới mình sống là do tâm tạo, thì mình có quyền đổi tâm trước, không cần đợi hoàn cảnh đổi.

Đổi tâm không phải là tự lừa mình. Không phải khu phố ồn mà cứ nói là vui, không phải việc khó mà cứ nói là dễ. Đổi tâm là đổi cách mình nhìn: tiếng ồn vẫn là tiếng ồn, nhưng mình không còn gán cho nó ý nghĩa “người ta đang phá mình”. Việc khó vẫn là việc khó, nhưng mình không còn gán cho nó ý nghĩa “mình sẽ thất bại”. Bỏ được cái gán thêm đó, sự việc trở về đúng kích cỡ thật của nó, nhỏ hơn nhiều so với lúc mình tưởng.

Có một cách tập rất đơn giản. Mỗi tối, trước khi ngủ, hỏi mình một câu: hôm nay mình đã nhuộm thế giới bằng màu gì? Màu giận, màu buồn, màu lo, hay màu bình an? Hỏi xong, không cần trách mình, chỉ cần biết. Biết nhiều lần, mình sẽ thấy rõ: cùng một ngày, cùng một chuyện, hôm nào tâm mình sáng thì chuyện nhẹ, hôm nào tâm mình tối thì chuyện nặng. Thấy được vậy, mình bắt đầu tin rằng tâm có sức mạnh thật.

Cuối cùng, “nhất thiết duy tâm tạo” là một tin vui. Tin vui là vì thế giới mình sống không hoàn toàn nằm ngoài tay mình. Mình không đổi được khu phố, không đổi được người khác, không đổi được nhiều chuyện đã xảy ra. Nhưng mình đổi được tâm, mà tâm đổi thì thế giới đổi theo. Cùng một khu phố, tâm khác thì thành phố khác. Cùng một đời sống, tâm khác thì đời khác. Bắt đầu từ tâm, là bắt đầu từ chỗ mình có quyền nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Hoa Nghiêm (Thư Viện Phật Học, BudSas.net), tr. 1
Bài liên quanA-la-hán là gì — người đã hết phiền nãoTu-đà-hoàn: bước vào dòng thánh, không còn quay lạiNgũ cái: năm thứ che tâm khi ngồi yên