🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Ngũ cái: năm thứ che tâm khi ngồi yên

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Có lần tôi thử ngồi yên năm phút. Không điện thoại, không nói chuyện, chỉ ngồi. Tôi tưởng năm phút là ngắn. Nhưng ngồi xuống rồi mới biết năm phút dài đến vậy. Chưa được một phút, đầu đã nghĩ đến bữa tối ăn gì. Rồi nhớ ra cái áo chưa giặt. Rồi bực chuyện hôm qua đồng nghiệp nói một câu khó nghe. Rồi buồn ngủ, mắt díp lại. Rồi lại nghi: ngồi thế này có ích gì không? Năm phút mà tâm chạy đủ năm hướng. Sau này đọc sách, tôi mới biết năm thứ đó có tên hẳn hoi: ngũ cái.

Ngũ cái còn gọi là năm triền cái. Triền nghĩa là trói buộc, cái nghĩa là che lấp. Năm thứ này trói tâm mình lại, che trí mình đi, khiến mình không thấy rõ được gì. Trong sách 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana, Đức Phật được nhắc lại với lời khẳng định mạnh: Nếu chúng ta không chiến thắng được 5 cái triền cái này thì vô vô lượng kiếp không bao giờ vào thiền định được, không bao giờ thoát khỏi cõi dục lạc này. Lời nặng như vậy, vì năm thứ này là cửa ải đầu tiên của người tu.

Thứ nhất là tham dục. Đó là lòng thèm muốn, khát khao những cảm giác dễ chịu. Sách viết: khát ái dục lạc cũng từ não mà ra. Không phải chỉ thèm ăn ngon, mặc đẹp, mà thèm cả những cảm giác nhỏ: thèm một lời khen, thèm người ta chú ý, thèm cái điện thoại reo lên có tin nhắn. Ngồi yên mà lòng cứ thèm một cái gì đó, thì tâm không yên được. Tham dục giống như con sóng cứ vỗ vào bờ, không cho nước lặng.

Thứ hai là sân hận. Đó là bực bội, giận dữ, khó chịu. Sách viết: Sân hận nhiều thì tế bào não bị giết nhiều, đến lúc già trở nên lẩm cẩm, quên nhớ. Câu này nghe thì lạ, nhưng ý thì rõ: giận không chỉ làm khổ người khác, mà làm hại chính mình. Ngồi yên mà trong đầu cứ tua lại chuyện người ta làm mình bực hôm qua, thì mình đang ngồi với sân, không phải ngồi với yên. Sân giống như lửa đốt trong nhà, ngồi đâu cũng nóng.

Thứ ba là hôn trầm. Đó là buồn ngủ, lười biếng, uể oải. Sách viết: Hôn trầm là do cái lười, cứ thôi thúc bản thân lười đi, thiếp đi. Ngồi yên chưa được bao lâu thì mắt díp lại, đầu gật gù. Không phải vì cơ thể mệt thật, mà vì tâm lười, muốn trốn. Hôn trầm giống như sương mù phủ xuống, làm mọi thứ mờ đi. Người bị hôn trầm che thì nghe kinh cũng ngủ gật, đọc sách cũng không vào chữ.

Thứ tư là trạo cử. Đó là lăng xăng, bồn chồn, tâm chạy lăng quăng. Sách viết: Trạo cử là cứ thấy này kia, nuối tiếc chuyện quá khứ, lăng xăng. Trạo cử là cái tâm không chịu ngồi yên một chỗ. Nó nhảy từ chuyện này sang chuyện khác, từ quá khứ sang tương lai, như con khỉ chuyền cành. Người bị trạo cử che thì ngồi thiền mà đầu toàn phim: phim hôm qua, phim ngày mai, phim mình tưởng tượng ra.

Thứ năm là hoài nghi. Đó là nghi ngờ, không tin. Sách viết: Hoài nghi là từ não. Tưởng tri yếu kém, ý xấu là từ não. Nghi ngờ con đường, nghi ngờ thầy, nghi ngờ chính mình: ngồi thế này có được gì không, tu thế này có đúng không, mình có tu được không. Nghi ngờ làm người ta chùn chân, không dám bước. Hoài nghi giống như đi đường mà cứ dừng lại hỏi: có chắc đường này đúng không, hỏi mãi thì không đi tới đâu.

Năm thứ này, ai cũng có. Người mới tu có, người tu lâu cũng có, chỉ khác nhau ở mức độ. Chúng không phải là tội lỗi, mà là bệnh của tâm. Biết tên bệnh thì mới chữa được. Người xưa đặt tên cho chúng, chính là để mình nhận ra: à, đây là tham dục đang trỗi dậy, đây là sân hận đang bốc lên, đây là hôn trầm đang phủ xuống. Nhận ra tên của nó, là đã thắng được một nửa.

Vậy trị năm cái này bằng cách nào? Sách dạy cách đầu tiên: xem xét cho kỹ cái gì đang xảy ra trong tâm. Nghĩa là khi tham nổi lên, hãy nhìn kỹ nó: nó từ đâu đến, nó muốn cái gì, nó ở lại bao lâu. Khi sân nổi lên, cũng nhìn kỹ như vậy. Nhìn kỹ thì thấy nó chỉ là một cảm giác đến rồi đi, không phải là mình. Không nhìn thì nó lôi mình đi. Nhìn kỹ thì mình đứng ngoài nó, nó không lôi được.

Người đời như mình không cần phải diệt sạch năm cái trong một ngày. Chỉ cần mỗi lần ngồi yên, mình nhận ra một cái đang che mình, là đã tiến một bước. Hôm nay nhận ra tham, ngày mai nhận ra sân, ngày kia nhận ra hôn trầm. Nhận ra rồi thì nó yếu đi. Năm cái này giống như năm tên trộm trong nhà: mình không biết mặt chúng thì chúng lấy đồ thoải mái. Mình biết mặt chúng rồi, chúng không dám vào nữa.

Lần sau, khi bạn ngồi yên năm phút mà tâm chạy đủ hướng, đừng vội nản. Đừng nói mình không tu được. Hãy nhớ năm cái tên này: tham dục, sân hận, hôn trầm, trạo cử, hoài nghi. Gọi đúng tên thứ đang che mình lúc đó. Gọi được tên nó, là bạn đã bắt đầu chiến thắng nó. Ngồi yên không phải để tâm trống rỗng ngay, mà để mình thấy rõ trong tâm mình đang có những gì. Thấy rõ, rồi dọn dần. Dọn sạch năm cái này, thiền định mới mở cửa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana, tr. 47
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana, tr. 49
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana, tr. 53
Bài liên quanA-lại-da thức: kho chứa hạt giống trong lòngChân như: cái thật không đổi giữa muôn đổi thayBa thân Phật: pháp thân, báo thân, hóa thân