🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

A-la-hán là gì — người đã hết phiền não

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Ông Tư ở cuối xóm tôi ngày xưa nổi tiếng nóng tính. Ai nói trái ý một câu là ông đập bàn, mặt đỏ bừng. Mấy đứa nhỏ trong xóm thấy ông là tránh. Vậy mà mấy năm gần đây, người ta thấy ông khác hẳn. Có lần xe hàng của người ta quẹt trúng xe ông, làm móp cả một bên. Ông xuống xe, nhìn một cái, rồi nói: Thôi, không sao, về sửa là được. Người gây ra chuyện ngơ ngác, tưởng ông sẽ chửi. Ông chỉ cười.

Tôi hỏi ông bí quyết gì mà đổi tính vậy. Ông nói: Già rồi, giận cũng mệt. Mà giận xong có được gì đâu. Tôi nghe mà nhớ đến một chữ trong kinh: A-la-hán. Nghe thì xa lạ, tưởng chỉ có trong chùa, trong sách cổ. Nhưng thật ra, chữ đó nói về một người như ông Tư lúc này: một người đã hết phiền não.

Sách Đại Việt Sử Lược viết ngắn gọn: A La Hán là bậc tu hành đã dứt được hết các mối phiền não, tức là đắc đạo. Chỉ một câu thôi, mà nói hết. A-la-hán không phải là người có phép lạ, không phải là người bay được hay biết trước tương lai. A-la-hán là người trong lòng không còn tham, không còn sân, không còn si. Hết thì thôi, đơn giản vậy.

Kinh còn giải thích chữ A-la-hán bằng ba nghĩa. Sách Bốn Kinh của Phật Tổ ghi rõ: một là sát tặc, hai là ứng cúng, ba là bất sanh. Ba chữ này nghe cổ, nhưng dịch ra lời thường thì rất dễ hiểu. Sát tặc nghĩa là giết giặc. Giặc ở đây không phải giặc ngoài đường, mà là giặc phiền não trong lòng mình. Mỗi lần tham nổi lên, mỗi lần giận nổi lên, mỗi lần si mê nổi lên, đó là giặc đang đánh mình. Người tu là người đánh thắng những tên giặc đó, từng tên một, cho đến khi trong lòng sạch giặc.

Ứng cúng nghĩa là xứng đáng nhận sự cúng dường. Người ta cúng dường cho một người, không phải vì người đó mặc áo gì, ở chùa nào, mà vì người đó đã sạch phiền não, đã sống một đời đáng kính. Của cúng đưa cho một người như vậy thì không uổng. Còn bất sanh nghĩa là không còn sanh nữa. Không còn bị sinh tử lôi kéo, đi hết kiếp này sang kiếp khác trong luân hồi. Đó là quả vị thứ tư, quả cao nhất trong bốn quả của hàng Thanh văn, sau Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm và A-na-hàm.

Nghe bốn quả, nhiều người tưởng đó là chuyện của người xuất gia, mình là người đời thì không với tới. Nhưng thật ra, bốn quả đó là bốn nấc thang của cùng một con đường: con đường dọn sạch phiền não. Người đời như mình tuy chưa lên tới nấc cao, nhưng mỗi lần mình thắng được một cơn giận, mình đã đi được một bước trên con đường đó. Ông Tư không tự xưng mình là gì cả, nhưng cái cách ông bỏ được cơn giận trước một chiếc xe móp, chính là một bước nhỏ như vậy.

Có người hỏi: vậy A-la-hán có còn buồn, còn đau không? Thân thì vẫn đau như mọi người. Đói vẫn đói, lạnh vẫn lạnh, bệnh vẫn bệnh. Khác nhau ở chỗ tâm không còn bị những thứ đó lôi đi. Người thường bị chửi một câu thì cả ngày u ám. Người đã dứt phiền não nghe một câu chửi, biết đó chỉ là âm thanh, rồi thôi. Không phải vì họ vô cảm, mà vì họ không còn cái tôi để bị chạm vào nữa.

Cái khó của người đời là mình tưởng phiền não là mình. Mình giận thì mình nói: tôi là người nóng tính. Mình tham thì mình nói: tôi vốn vậy. Nhưng A-la-hán dạy mình một điều ngược lại: phiền não không phải là mình, nó chỉ là khách trọ trong nhà mình. Khách đến rồi khách đi. Mình không đuổi thì nó ở mãi, mình đuổi thì nó phải đi. Tu hành, nói cho cùng, là việc đuổi khách.

Đuổi bằng cách nào? Không phải bằng cách ghét bỏ chính mình, cũng không phải bằng cách đè nén. Cách làm là thấy rõ. Thấy cơn giận đang nổi lên, biết nó là giận, không chạy theo nó, không nuôi nó thêm. Thấy lòng tham đang trỗi dậy, biết nó là tham, không vội làm theo nó. Thấy một lần thì yếu, thấy mười lần thì quen, thấy trăm lần thì phiền não không còn chỗ bám. Đó là con đường từ người thường đi tới A-la-hán.

Cho nên, chữ A-la-hán không phải để mình thờ ở trên cao mà ngắm. Nó là một tấm gương để mình soi: trong lòng mình còn bao nhiêu giặc? Hôm nay mình đã thắng được tên giặc nào? Có thể hôm nay mình vẫn còn giận, vẫn còn tham, vẫn còn lo. Không sao. Chỉ cần mình biết mình đang giận, đang tham, đang lo, thì mình đã bắt đầu đi trên con đường đó rồi.

Ông Tư cuối xóm tôi không đọc nhiều kinh, cũng không giảng được chữ nào. Nhưng mỗi lần ông cười xòa trước một chuyện bực mình, tôi lại nhớ câu trong sách: bậc tu hành đã dứt được hết các mối phiền não, tức là đắc đạo. Đắc đạo không phải ở đâu xa. Nó ở ngay chỗ mình bỏ được một cơn giận, buông được một nỗi tham. Hôm nay mình bỏ được một, ngày mai bỏ thêm một. Đi mãi, rồi cũng tới.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đại Việt Sử Lược, tr. 47
• Bốn Kinh của Phật Tổ (Thích Huyền Vi), tr. 45
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần), tr. 181
Bài liên quanTu-đà-hoàn: bước vào dòng thánh, không còn quay lạiNgũ cái: năm thứ che tâm khi ngồi yênA-lại-da thức: kho chứa hạt giống trong lòng