🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tam học: giới, định, tuệ như ba chân kiềng

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Nhà tôi có cái kiềng ba chân để nấu cơm. Cái kiềng đó cũ lắm, nhưng chưa bao giờ đổ nồi. Có lần tôi hỏi mẹ sao không mua cái kiềng bốn chân cho chắc. Mẹ cười: ba chân là đủ, bốn chân lại khập khiễng. Ba chân chạm đất thì vững, thiếu một chân là đổ. Lời mẹ nói làm tôi nhớ đến ba chữ trong kinh: giới, định, tuệ. Nhà Phật gọi đó là tam học, ba môn học. Ba môn mà thiếu một, thì con đường tu cũng đổ như nồi cơm thiếu chân kiềng.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim viết: trước sau dùng ba môn học chính là giới, định, tuệ mà trừ diệt ba món độc trong tâm. Ba món độc đó là tham, sân, si. Sách Tinh Mệnh Khuê Chỉ cũng ghi: tu thử giới, định, tuệ, đoạn bỉ sân, tham, si. Nghĩa là tu giới, định, tuệ để đoạn trừ sân, tham, si. Một câu mà nói hết: ba môn học để trừ ba món độc. Giới trừ tham, định trừ sân, tuệ trừ si. Mỗi môn một việc, không môn nào thay được môn nào.

Giới là gì? Giới là giữ mình. Giữ không làm điều hại mình, hại người. Người tại gia giữ năm giới: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Nghe thì như luật lệ, nhưng thật ra giới là hàng rào. Nhà không có hàng rào thì trộm vào lúc nào không hay. Tâm không có giới thì tham sân si vào lúc nào không hay. Giữ giới không phải để khoe mình tốt, mà để bảo vệ mình. Giống như hàng rào không phải để khoe nhà, mà để giữ nhà.

Định là gì? Định là tâm đứng yên. Tâm người đời như nước bị khuấy, lúc nào cũng động. Động thì không thấy gì rõ. Nước đục thì soi không thấy mặt. Tâm động thì thấy không thấy rõ đúng sai. Định là để nước lặng lại. Ngồi yên, thở đều, giữ tâm một chỗ, không chạy theo quá khứ, không lo chuyện tương lai. Tâm lặng rồi, mới thấy rõ. Người không có định thì nghe ai nói cũng tin, gặp chuyện gì cũng hoảng, vì tâm họ lúc nào cũng chao đảo.

Tuệ là gì? Tuệ là thấy rõ. Thấy rõ vô thường, thấy rõ vô ngã, thấy rõ khổ và con đường diệt khổ. Tuệ không phải là học nhiều, biết nhiều. Có người đọc cả tủ sách mà vẫn tham, vẫn sân, vì cái biết đó chưa thành tuệ. Tuệ là cái thấy từ trong kinh nghiệm của chính mình. Như người nếm muối thì biết mặn, không cần ai giảng muối là gì. Tuệ là nếm được vị của đời, rồi thấy rõ đời là vô thường, là khổ, là vô ngã.

Ba môn này liên quan với nhau như thế nào? Giới là nền, định là cột, tuệ là mái. Không có nền thì cột không đứng. Không có cột thì mái không che. Người giữ giới mà không tu định, thì giới chỉ là luật lệ khô khan, giữ được hôm nay, mai lại phạm. Người tu định mà không giữ giới, thì định không vững, vì tâm còn lo chuyện mình làm sai. Người có định mà không có tuệ, thì ngồi yên được nhưng không thấy rõ, giống như nước lặng mà không có đèn soi, vẫn tối.

Ngược lại, người có tuệ mà không giữ giới, thì tuệ đó cũng không bền. Biết là sai mà vẫn làm, thì biết để làm gì? Cho nên ba môn phải đi cùng nhau. Sách dạy: giới sinh định, định sinh tuệ. Giữ giới thì tâm an, tâm an thì dễ định, định rồi thì tuệ mở. Đó là con đường đi lên, từng bậc một, không nhảy cóc được. Ai muốn có tuệ mà bỏ giới, giống như muốn lên mái nhà mà không chịu leo thang.

Người đời như mình nên bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ giới, vì giới là dễ nhất. Không cần ngồi thiền giỏi, không cần đọc nhiều kinh. Chỉ cần hôm nay mình giữ được một lời hứa, không nói dối một lần, không lấy của ai một thứ, không làm hại ai một việc. Giữ được như vậy, tâm mình đã an hơn một chút. Tâm an rồi, ngồi yên năm phút cũng dễ hơn. Ngồi yên được rồi, mới thấy rõ được một chút. Thấy rõ một chút, lại càng muốn giữ giới hơn. Cứ như vậy, ba chân kiềng nâng nhau lên.

Có người tu mãi mà không tiến, là vì chỉ tu một chân. Có người chỉ lo giữ giới, giữ đến mức khắt khe, ai làm sai là chê, là giận, thì giới đó lại sinh sân. Có người chỉ lo ngồi thiền, ngồi được lâu mà ra đời vẫn tham, vẫn sân, thì định đó chưa thành tuệ. Có người chỉ lo học, học nhiều mà không giữ giới, không ngồi yên, thì tuệ đó chỉ là chữ nghĩa, không phải tuệ thật. Ba chân kiềng mà chỉ dùng một chân, nồi cơm nào cũng đổ.

Cái kiềng ba chân nhà tôi vẫn còn đó, vẫn nấu cơm mỗi ngày. Mỗi lần nhìn nó, tôi lại nhớ ba chữ giới, định, tuệ. Ba chữ đơn giản, mà là cả con đường tu. Hôm nay mình giữ được một giới, ngồi yên được năm phút, thấy rõ được một điều, là hôm nay kiềng nhà mình vững thêm một chút. Vững dần, vững dần, rồi nồi cơm đời mình sẽ không còn đổ nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim), tr. 127
• Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư, tr. 361
Bài liên quanTịch diệt là vui: khi sinh diệt đã dừngNhư thị: thấy mọi sự như nó làTập đế: vì sao càng nắm chặt càng khổ