🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Giới, định, tuệ: ba bước đi cho vững

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Xây một ngôi nhà, người thợ làm theo thứ tự: đào móng trước, dựng khung sau, rồi mới lợp mái. Móng không chắc thì khung lung lay. Khung không vững thì mái che không nổi mưa. Việc tu học trong đạo Phật cũng có thứ tự như vậy. Ba bước đó gọi là giới, định, tuệ. Trong kinh, ba bước này còn gọi là ba môn học không còn lậu hoặc, gọi tắt là tam vô lậu học. Nghe tên thì cao xa, nhưng làm thì rất gần gũi.

Giới là bước đầu tiên: giữ mình không làm điều hại mình hại người. Người đời hay nghĩ giới là cấm đoán, là gò bó. Nhưng thử nghĩ xem: cái hàng rào quanh vườn rau là để nhốt rau hay để giữ rau khỏi bị gà bươi? Giới cũng vậy. Nó không nhốt mình. Nó giữ mình khỏi bị những thói quen xấu bươi nát. Năm điều căn bản mà người tại gia hay giữ là: không giết hại, không lấy của không cho, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu say. Mỗi điều là một cái hàng rào. Giữ được thì tâm mình có chỗ đứng yên.

Có người hỏi: giữ giới thì được cái gì? Được cái tâm không sợ. Người không trộm cắp thì gặp công an không run. Người không nói dối thì không phải nhớ mình đã nói dối cái gì với ai. Người giữ giới ngủ ngon. Cái ngủ ngon đó quý lắm. Nhiều người có tiền mà mất ngủ, vì ban ngày làm điều khiến ban đêm phải lo.

Định là bước thứ hai: tâm đứng yên, không chạy lung tung. Tâm mình giống như con khỉ, nhảy từ cành này sang cành khác. Đang ăn thì nghĩ tới việc chiều. Đang làm việc thì nghĩ tới chuyện hôm qua. Đang nghe người ta nói thì nghĩ câu trả lời của mình. Tâm chạy như vậy thì làm gì cũng nửa vời. Ăn mà không biết mùi vị. Nghe mà không hiểu người ta nói gì. Định là tập cho tâm ở yên một chỗ với việc đang làm. Không cần ngồi thiền cả giờ. Chỉ cần khi rửa chén thì biết mình đang rửa chén. Khi lái xe thì biết mình đang lái xe.

Một anh lái xe ôm kể: trước đây anh vừa chạy vừa lo tiền nhà, lo con học, lo vợ bệnh. Chạy mà tâm không ở trên đường, suýt tông người ta mấy lần. Sau anh tập một việc: khi chạy xe, chỉ biết chạy xe. Tiền nhà tính sau, lúc dừng xe hãy tính. Anh nói từ ngày đó, chạy xe ít mệt hơn, mà tai nạn cũng tránh được. Đó là định trong đời thường. Không cần chuông mõ gì cả.

Tuệ là bước thứ ba: thấy rõ sự thật. Thấy rõ cái gì? Thấy rõ thân tâm mình vô thường, khổ, vô ngã như mấy bài trước đã nói. Thấy rõ việc nào nên làm, việc nào nên bỏ. Tuệ không phải là thông minh sách vở. Có người học cao mà vẫn khổ vì không thấy rõ lòng mình. Có người ít học mà sống sáng, vì họ thấy rõ cái gì đang diễn ra trong tâm.

Ba bước này nương nhau. Không có giới thì định khó đứng, vì tâm cứ lo sợ, cứ hối hận. Không có định thì tuệ khó sinh, vì tâm chạy lung tung thì thấy được cái gì. Không có tuệ thì giới chỉ là luật khô, giữ mà không hiểu vì sao giữ. Giống như ba chân kiềng: gãy một chân thì nồi đổ.

Vậy mình bắt đầu từ đâu? Từ một giới nhỏ, giữ cho chắc. Ví dụ: một tuần không nói dối, kể cả nói dối cho vui. Hoặc một tuần không uống rượu. Giữ được một giới nhỏ thì tự tin tăng lên. Rồi tập định năm phút mỗi sáng: ngồi yên, thở đều, chỉ biết hơi thở. Năm phút thôi, không cần nhiều. Lâu ngày, tâm yên thì trí sáng. Trí sáng thì tự biết đường mà đi.

Đừng ham đi nhanh. Có người mới học đã muốn tuệ, muốn ngộ, muốn thấy này thấy kia. Nhưng nhà không móng mà đòi lợp mái thì mái rơi xuống đầu. Cứ đi từng bước: giới cho vững, định cho yên, tuệ tự đến. Đi chậm mà chắc thì tới nơi. Đi nhanh mà ngã thì lại phải đứng dậy từ đầu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Giáo Án Trường Bộ Kinh (TK Pasado Sán Nhiên) — Tam Vô Lậu Học: Thánh Giới Uẩn, Thánh Định Uẩn, Thánh Tuệ Uẩn (trang 50)
• Giáo Án Trường Bộ Kinh (TK Pasado Sán Nhiên) — lời giảng dạy theo Tam Vô Lậu Học, Giới–Định–Tuệ (trang 51)
Bài liên quanĐi đúng đường: tám điều Phật dạyMười việc lành làm mỗi ngàyCái tôi chỉ là cái tên mình gọi tạm