Anh Ba đi chùa nghe giảng, ngồi cạnh một bác lớn tuổi. Thầy giảng xong, bác gật gù: hay quá, hiểu hết. Anh Ba thì ngồi nghe như nước đổ lá khoai. Chữ nào cũng nghe được, mà ghép lại thì không hiểu gì. Về nhà anh buồn: chắc mình không có duyên với Phật pháp. Người ta nghe một lần là hiểu, mình nghe mười lần vẫn không hiểu. Thôi, chắc mình không phải hạng người tu được.
Nghĩ vậy là oan cho mình lắm. Trong cuốn Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo của ngài Ledi Sayadaw có kể lại một lời dạy trong kinh Tăng Chi Bộ. Trong số những chúng sanh được gặp giáo pháp của Phật, có thể chia làm bốn hạng. Hạng thứ nhất là người hiểu được tức khắc, chỉ nghe một thời pháp ngắn là chứng ngộ. Hạng thứ hai nghe pháp ngắn chưa hiểu, nhưng nghe giảng rộng thêm thì hiểu. Hạng thứ ba nghe giảng rộng vẫn chưa hiểu, cần phải học hỏi, ghi chép, suy tư, rồi đem ra tu tập nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm mới hiểu. Hạng thứ tư là người nghe rồi để đó, không thực hành, thì không đi tới đâu.
Đọc tới đây, anh Ba mới biết mình không phải là không có duyên. Mình là hạng thứ ba. Hạng thứ ba không phải hạng kém. Hạng thứ ba chỉ là hạng đi chậm. Mà đi chậm thì vẫn tới, miễn là đi thật. Người hiểu tức khắc thì hiếm lắm, như hoa nở ngay khi gặp nắng. Còn đa số chúng ta là hạng phải tưới tắm lâu ngày. Hạt giống nằm trong đất, tưới hoài không thấy mọc, nhưng nó vẫn đang mọc âm thầm dưới đất. Tới ngày thì nó nhú lên.
Cái khổ của hạng thứ ba là hay so sánh. Nghe người ta hiểu nhanh thì tủi thân. Nghe người ta kể tu ba tháng đã thấy an lạc, mình tu ba năm vẫn còn giận, còn tham, thì nghĩ mình vô dụng. Nhưng so sánh như vậy là sai ngay từ đầu. Mỗi người một căn cơ, một hoàn cảnh, một quá khứ khác nhau. Người hiểu nhanh có thể vì kiếp trước đã tu nhiều, hoặc vì đời này ít vướng bận. Mình vướng bận nhiều, con cái, nợ nần, công việc, thì hiểu chậm là chuyện bình thường. Chậm không có nghĩa là không tới.
Lời dạy này còn chỉ rõ cách đi của hạng thứ ba: học hỏi, ghi chép cẩn thận, nghiền ngẫm suy tư, rồi đem ra tu tập thực hành nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm. Bốn bước đó rất thực tế. Nghe pháp thì ghi lại ý chính, về nhà đọc lại, nghĩ xem ý đó áp vào đời mình chỗ nào, rồi thử làm theo. Hôm nay thử nhịn một cơn giận, mai thử giúp một người không quen, mốt thử ngồi yên năm phút. Mỗi ngày một chút, nhiều ngày thành nhiều. Tu kiểu này không hào nhoáng, không có chuyện lạ để kể, nhưng chắc.
Cũng đừng sợ mình là hạng thứ tư. Hạng thứ tư là người nghe mà không thực hành. Nghe cho vui tai, nghe để kể lại với người khác, nghe xong để đó. Nhưng chỉ cần hôm nay mình bắt đầu thực hành một việc nhỏ thôi, là mình đã rời khỏi hạng thứ tư rồi. Hạng không phải là cái án chung thân. Hạng là chỗ mình đang đứng, không phải chỗ mình mãi mãi đứng. Nghe chậm mà chịu làm thì hơn nghe nhanh mà không làm.
Anh Ba từ ngày hiểu được bốn hạng người này thì nhẹ hẳn. Anh không còn buồn khi nghe giảng không hiểu. Anh mua một cuốn sổ nhỏ, nghe pháp thì ghi lại vài ý, về nhà đọc lại, nghĩ xem áp dụng được gì. Có tuần anh chỉ làm được một việc: đi làm về không gắt với con. Vậy mà anh vui lắm. Anh nói: trước đây tôi cứ tưởng tu là phải hiểu hết kinh này tới kinh khác. Giờ tôi mới biết tu là làm được một việc nhỏ mỗi ngày, làm hoài không bỏ.
Trong bốn hạng người, hạng nào cũng có đường đi. Người hiểu nhanh thì đi nhanh. Người hiểu chậm thì đi chậm. Chỉ có người không đi mới không tới. Nếu hôm nay bạn nghe một bài giảng mà không hiểu gì, đừng vội kết luận mình không có duyên. Có thể bạn là hạng thứ ba, hạng cần thời gian. Cứ nghe tiếp, ghi lại, suy nghĩ, làm thử. Nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm, rồi sẽ tới lúc bạn quay lại nhìn và thấy mình đã đi xa hơn mình tưởng rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư