Bà ngoại của chị Thu mất năm ngoái. Bà là chỗ dựa của cả nhà, bà mất rồi, nhà như mất đi cái nóc. Chị Thu nói: con không biết dựa vào ai nữa. Trước đây có chuyện gì là chạy về hỏi bà, bà nói một câu là yên. Giờ bà không còn, con thấy mình như người đi trong đêm không có đèn.
Ai cũng từng có lúc mất chỗ dựa như vậy. Cha mẹ già đi, thầy mình qua đời, người bạn thân nhất rời xa, công việc từng nuôi sống mình bỗng không còn. Lúc đó người ta hoảng. Hoảng không phải vì không biết làm gì, mà vì không biết dựa vào đâu. Cả đời mình quen dựa vào người khác, giờ người đó không còn thì mình chơi vơi.
Trước khi nhập Niết Bàn, Đức Phật để lại một lời dạy cuối cùng cho các đệ tử. Lời dạy đó được ghi trong kinh Niết Bàn: hãy tự mình làm ngọn đèn, làm nơi nương tựa cho chính mình. Giữ vững chánh pháp làm ngọn đèn, giữ vững chánh pháp làm nơi nương tựa. Chớ tìm nơi nương tựa nơi ai khác ngoại trừ chính mình. Bất cứ ai tự mình làm nơi nương tựa và là ngọn đèn cho chính mình, người đó chắc chắn sẽ đạt đến đỉnh cao.
Lời dạy cuối cùng bao giờ cũng là lời quan trọng nhất. Người sắp đi xa không nói chuyện thừa. Phật không nói: các con hãy dựa vào ta. Phật không nói: các con hãy dựa vào tăng đoàn, dựa vào chùa, dựa vào thầy nào. Phật nói: hãy dựa vào chính mình, và dựa vào chánh pháp. Nghĩa là dựa vào cái thực hành đúng đắn của chính mình, không dựa vào bất cứ ai khác.
Nghe thì có vẻ lạnh lùng. Nhưng thật ra đây là lời thương nhất. Vì Phật biết các đệ tử sẽ khóc, sẽ hoảng khi Ngài đi. Phật muốn nói trước: các con đừng sợ. Ta đi rồi, nhưng đường thì vẫn còn đó. Đèn thì các con tự thắp được. Đừng đi tìm đèn ở bên ngoài, vì đèn ở bên ngoài có ngày cũng tắt. Đèn của mình thắp bằng chính sự thực hành của mình thì mới theo mình mãi.
Tự mình làm ngọn đèn nghĩa là gì, đem xuống đời thường thì rất cụ thể. Là mỗi ngày tự mình giữ một điều thiện nhỏ. Tự mình ngồi yên vài phút, nhìn lại lòng mình. Tự mình đọc một đoạn kinh, hiểu được bao nhiêu thì làm bấy nhiêu. Tự mình nhịn một cơn giận, tự mình giúp một người, tự mình không làm điều sai dù không ai thấy. Mỗi việc nhỏ đó là một giọt dầu châm vào đèn. Đèn sáng lên từ từ, không phải sáng ngay trong một đêm.
Cũng đừng hiểu lầm rằng tự mình làm ngọn đèn nghĩa là không cần ai nữa, không cần thầy, không cần bạn, không cần chùa. Không phải vậy. Thầy vẫn cần, bạn đồng tu vẫn cần, kinh sách vẫn cần. Nhưng tất cả những thứ đó là người chỉ đường, là người đưa cho mình cái đèn. Còn thắp đèn lên hay không, giữ đèn cháy hay không, là việc của mình. Thầy có giỏi cách mấy cũng không tu thay mình được. Bạn có tốt cách mấy cũng không giữ giới thay mình được.
Chị Thu sau khi bà mất, có một thời gian chị chạy khắp nơi tìm chỗ dựa. Chị đi chùa này chùa kia, hỏi thầy này thầy khác, xem bói, cầu xin. Chị nói lúc đó chị như người khát nước, gặp đâu uống đó. Rồi chị nghe được câu này: hãy tự mình làm ngọn đèn. Chị về nhà, dọn lại bàn thờ bà, mỗi tối ngồi niệm Phật mười phút, đọc một đoạn kinh ngắn. Chị nói: lạ lắm, từ ngày tự mình ngồi xuống mỗi tối, con thấy bà vẫn ở đây. Không phải bà hiện về, mà là những gì bà dạy con, giờ con tự làm được rồi. Bà là ngọn đèn của con ngày xưa, giờ con tự thắp được đèn của mình.
Mất chỗ dựa là chuyện ai cũng phải gặp một lần trong đời. Cha mẹ, thầy, người thân, rồi sẽ có ngày không còn ở bên mình. Lúc đó, đừng hoảng. Nhớ lời dạy cuối cùng của Phật: tự mình làm ngọn đèn cho mình. Ngọn đèn đó không ở đâu xa. Nó ở trong từng việc thiện mình làm, từng phút yên lặng mình giữ, từng câu kinh mình hiểu và làm theo. Thắp lên rồi giữ cho nó cháy. Đêm có tối cách mấy, có đèn trong tay thì vẫn đi được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư