🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh Kalama — đừng vội tin, hãy tự mình thấy

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Mở điện thoại lên, mười người nói mười kiểu. Người này bảo uống thứ này khỏi bệnh. Người kia bảo làm cách kia giàu nhanh. Thầy này bảo tu như vậy mới đúng, thầy kia bảo tu như vậy mới sai. Ai cũng nói chắc như đinh đóng cột, ai cũng có người theo, người tin. Mình biết tin ai bây giờ? Câu hỏi ấy không mới. Cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm, dân làng Kesaputta cũng hỏi Phật đúng câu hỏi ấy. Và bài kinh Phật trả lời họ, người đời sau gọi là Kinh Kalama, đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.

Kinh kể rằng một hôm Phật đến thị trấn Kesaputta, nơi ở của người Kalama. Dân làng đến hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, có nhiều Sa môn, Bà la môn đến đây. Ai cũng làm sáng tỏ quan điểm của mình, nhưng lại bài xích, chê bai, xuyên tạc quan điểm của người khác. Chúng con phân vân: trong những vị ấy, ai nói sự thật, ai nói láo?" Phật không trả lời rằng hãy tin ta. Phật cũng không nói hãy tin vị nào. Phật nói một câu mà đến nay nghe vẫn thấy lạ: "Đương nhiên, này các Kalama, các ông có những nghi ngờ! Trong những trường hợp đáng nghi ngờ, các ông đương nhiên khởi lên phân vân." Nghĩa là nghi ngờ không phải là tội. Nghi ngờ là chuyện đương nhiên của người có suy nghĩ.

Rồi Phật dạy mười điều chớ vội tin. Chớ có tin vì nghe báo cáo. Chớ có tin vì nghe truyền thuyết. Chớ có tin vì theo truyền thống. Chớ có tin vì được kinh điển truyền tụng. Chớ có tin vì lý luận suy diễn. Chớ có tin vì diễn giải tương tự. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến. Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền. Chớ có tin vì vị Sa môn là bậc đạo sư của mình. Mười điều ấy, nói bằng lời thường, có nghĩa là: đừng tin chỉ vì nghe người ta nói, đừng tin chỉ vì từ xưa vẫn thế, đừng tin chỉ vì có trong sách, đừng tin chỉ vì nghe có lý, đừng tin chỉ vì người nói là người nổi tiếng hay là thầy của mình.

Nghe mười điều ấy, có người sẽ nghĩ Phật dạy đừng tin gì hết. Không phải vậy. Phật dạy đừng vội tin, chứ không dạy đừng tin. Sau khi nói chớ vội tin, Phật đưa ra một cách thử rất thực tế: khi nào các ông tự mình biết rõ rằng các pháp này là bất thiện, các pháp này là đáng chê, các pháp này bị người trí chê trách, các pháp này nếu thực hiện sẽ đưa đến bất hạnh và khổ đau — thì các ông hãy từ bỏ chúng. Và ngược lại, khi nào tự mình biết rõ một điều là thiện, được người trí khen ngợi, thực hành sẽ đưa đến hạnh phúc, thì hãy nhận lấy và thực hành.

Cách thử ấy, Phật làm mẫu ngay bằng ba câu hỏi về tham, sân, si. "Này các Kalama, khi tham khởi lên trong lòng người, nó khởi lên vì lợi ích hay vì tổn hại?" Dân làng đáp: "Vì tổn hại, bạch Thế Tôn." Phật hỏi tiếp về sân hận, về si mê, câu trả lời cũng vậy: vì tổn hại. Người bị tham chi phối thì có thể giết người, trộm cắp, nói dối, làm khổ mình và khổ người. Người bị sân hận chi phối cũng vậy. Người bị si mê chi phối cũng vậy. Không cần tin ai nói, chỉ cần nhìn vào đời sống của mình là thấy: lúc nào tham nhiều, lúc ấy khổ nhiều. Lúc nào bớt tham, lúc ấy nhẹ người.

Đem bài kinh này ra đời sống hôm nay thì thấy nó gần gũi vô cùng. Nghe ai đó trên mạng bảo uống thứ này khỏi bệnh, đừng vội tin vì người đó nổi tiếng. Hãy hỏi: có bằng chứng không, bác sĩ nói sao, uống vào có hại gì không, người trí có khen không. Nghe ai đó bảo đầu tư kiểu này chắc chắn giàu, đừng vội tin vì nghe có lý. Hãy hỏi: nếu chắc chắn giàu thì sao người ta phải rủ mình? Nghe ai đó bảo tu kiểu này mới đúng, kiểu kia sai, đừng vội tin vì đó là thầy mình. Hãy hỏi: cách tu ấy làm mình bớt tham, bớt sân, bớt si hay làm mình thêm ngã mạn, thêm chia rẽ? Câu hỏi cuối cùng bao giờ cũng là: điều này làm mình và người khác khổ hơn hay nhẹ nhàng hơn?

Cũng cần nói rõ một điều: Phật không bảo mình nghi ngờ tất cả mọi người. Phật bảo mình đừng giao cái đầu của mình cho người khác giữ hộ. Tin là cần, nhưng tin phải đi cùng với thấy. Thấy bằng mắt mình, thấy bằng kinh nghiệm mình, thấy bằng kết quả trong đời sống của mình. Người trí không phải là người tin nhiều nhất, mà là người kiểm chứng kỹ nhất rồi mới tin. Và khi đã kiểm chứng rồi, thì tin cho chắc, làm cho tới, không lung lay vì lời đồn.

Ngày mai, khi lướt mạng thấy một lời khuyên nào đó, bạn thử dừng lại ba giây và hỏi mình ba câu: Ai nói điều này, và họ được lợi gì? Điều này làm mình tham hơn hay bớt tham? Người trí có khen điều này không? Ba câu ấy chính là tinh thần của Kinh Kalama, gói gọn trong một hơi thở. Phật không bắt ai tin Phật. Phật chỉ xin mình một điều: hãy tự mình thấy, rồi hãy tin. Tin như vậy mới là tin thật, và tin thật thì không ai lấy đi được.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Kalama, Tăng Chi Bộ III.65 (Hòa thượng Thích Minh Châu dịch) (BudSas vbkin191.htm)
Bài liên quanKinh Hạnh Phúc — phước bắt đầu từ việc tránh bạn xấuKinh Vô Ngã Tướng — cái 'tôi' không có chủNhớ ngày sinh nhật cha mẹ cũng là hiếu