🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Chánh định: tâm đứng yên một chỗ thì thấy rõ

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Chị Lan đang nấu cơm mà đầu thì ở công ty. Nồi canh sôi, chị vẫn nghĩ tới email chưa trả lời. Con chạy ra khoe bức vẽ, chị ừ ừ mà mắt không rời cái điện thoại. Tối đi ngủ, chị nằm mà đầu vẫn chạy: mai họp gì, tiền nhà sao, con học ra sao. Thân thì ở nhà, mà tâm thì ở khắp nơi, không ở đâu cả. Chị than mình hay quên, hay mệt. Thật ra chị không quên. Chị chỉ chưa bao giờ để tâm mình đứng yên một chỗ.

Trong Bát chánh đạo, có một chi phần tên là chánh định. Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim giải thích: chánh định là định cái tâm trí của mình vào đạo lý chân chính, không để cái gì lay chuyển được. Tức là thu cái tâm trí vào đạo, không để tán loạn ra điều khác. Dịch ra lời thường, định là gom tâm lại một chỗ. Không phải bắt tâm đứng im như tượng đá. Mà là để tâm thôi chạy lung tung, ở yên với việc đang làm.

Nhiều người nghe chữ định thì tưởng phải ngồi thiền thật lâu, phải vào chùa, phải có thời gian rảnh. Thật ra định có mặt trong những việc rất nhỏ. Rửa chén mà chỉ rửa chén, biết nước mát, biết chén sạch dần. Ăn cơm mà chỉ ăn cơm, biết vị mặn ngọt, biết mình đang no dần. Nghe con nói mà chỉ nghe con nói, không vừa nghe vừa nghĩ chuyện khác. Những lúc đó, tâm mình đang định. Không cần chuông mõ, không cần chỗ yên tĩnh đặc biệt. Chỉ cần một việc, một tâm.

Tâm không định thì giống như đèn pin cứ lia lung tung. Soi chỗ này một giây, chỗ kia một giây, chẳng thấy rõ chỗ nào. Tâm định thì giống như đèn pin đứng yên, soi một chỗ đủ lâu, mọi thứ hiện ra rõ ràng. Người tâm tán loạn, đọc một trang sách ba lần vẫn không nhớ. Người tâm định, đọc một lần đã hiểu. Không phải người này thông minh hơn người kia. Mà là tâm của họ chịu ở yên.

Định cũng không phải là đè nén. Nhiều người ngồi xuống, thấy tâm chạy, liền mắng mình: sao mày không yên. Càng mắng, tâm càng chạy. Định đúng thì nhẹ nhàng hơn nhiều. Tâm chạy đi, mình biết nó chạy đi, rồi nhẹ nhàng đưa nó về. Giống như dắt một đứa trẻ đi dạo, nó chạy đi chỗ khác, mình không quát, chỉ cầm tay dắt về. Dắt về mười lần, hai mươi lần, đứa trẻ sẽ quen đi bên cạnh mình. Tâm mình cũng vậy. Nó quen chạy, mình cứ dắt về, không nản.

Có một cách tập rất dễ, ai cũng làm được. Mỗi ngày chọn một việc nhỏ để làm trọn vẹn. Uống một ly nước mà biết mình đang uống nước. Đi từ nhà ra ngõ mà biết chân mình đang bước. Nói một câu với người thân mà biết mình đang nói câu đó. Chỉ một việc, chỉ một lúc. Làm được như vậy, mình sẽ thấy một điều lạ: việc nhỏ bỗng trở nên rõ ràng, ngon lành hơn. Ly nước mát hơn. Bước chân nhẹ hơn. Câu nói ấm hơn. Không phải việc đổi, mà là tâm mình đã chịu ở lại với việc.

Định còn giúp mình bớt khổ trong những lúc khó. Khi giận, người tâm tán loạn sẽ nói ngay, làm ngay, rồi hối hận. Người có chút định sẽ thấy cơn giận đang lên, biết nó đang lên, rồi chờ nó qua một chút mới nói. Không phải nén giận. Mà là có chỗ đứng để nhìn cơn giận, thay vì bị cơn giận kéo đi. Một chút định thôi, đã đủ cứu một câu nói, cứu một buổi tối trong nhà.

Cuối cùng, chánh định không tách khỏi đời sống. Định không phải là trốn đời để tìm yên. Định là mang sự yên đó trở lại đời. Nấu cơm cũng định được. Chạy xe cũng định được. Nghe vợ chồng nói cũng định được. Mỗi lần tâm chịu ở yên một chỗ, mình lại thấy đời rõ hơn một chút. Thấy rõ rồi thì sống cũng nhẹ hơn. Đó là ý nghĩa của chánh định: không phải làm gì cao siêu, chỉ là thu tâm về, để tâm đứng yên, rồi nhìn đời bằng con mắt tỉnh táo.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 32
Bài liên quanQuán pháp trong Tứ Niệm Xứ: thấy mọi thứ đều đổi thayTập đế: khổ bắt đầu từ chỗ dính mắcTâm Kinh: không có khổ, tập, diệt, đạo — nghe lạ mà hiểu được