🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Người quân tử trong đời thường là ai

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Nghe hai chữ quân tử, nhiều người tưởng tượng ra một ông đồ xưa, áo dài khăn đóng, ngồi đọc sách. Tưởng quân tử là chuyện của ngày xưa, không dính gì tới đời nay. Thật ra không phải vậy. Quân tử trong Kinh Dịch không phải là một chức danh. Mà là một cách sống. Và cách sống ấy, người đời thường nào cũng có thể sống được.

Trong Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập Yếu chỉ, có một câu ngắn mà thấm: Khiêm khiêm quân tử, ti dĩ tự mục dã. Nghĩa là người quân tử khiêm tốn hết mức, lấy sự thấp hèn mà giữ mình. Quân tử không phải là người đứng cao nhất. Mà là người khiêm tốn nhất. Người càng có tài, càng cúi xuống. Người càng hiểu biết, càng thấy mình còn thiếu. Đó là dấu hiệu đầu tiên của quân tử: khiêm.

Cũng trong tập Yếu chỉ, khi bàn về quẻ Hằng, sách viết: Sấm gió thành quẻ Hằng, quân tử phải tìm phương vị bất biến mà ở. Nghĩa là giữa đời biến động như sấm như gió, người quân tử phải tìm được chỗ đứng không đổi của mình. Chỗ đứng ấy là gì? Là những điều mình tin là đúng, và không đổi dù hoàn cảnh đổi. Giữ lời hứa. Không lừa người. Không hại người để lợi mình. Thương người thân. Làm việc cho đàng hoàng. Những điều ấy nghe thì bình thường, nhưng giữ được giữa đời biến động thì không dễ. Người giữ được, đó là quân tử.

Cụ Nguyễn Duy Cần trong Dịch Học Tinh Hoa viết thêm một câu mà ai cũng nên nhớ: Phải thật hiểu rõ bốn chữ Thời, Vị, Trung, Chánh thì đọc Dịch mới thông. Người quân tử không dùng đúng thời, đặt không đúng chỗ, sẽ không dùng được chỗ nào hết. Quân tử không phải là người lúc nào cũng đúng. Mà là người biết đúng lúc, đúng chỗ, đúng mức, đúng đường. Có tài mà dùng sai lúc, thì tài cũng thành hại. Có lòng tốt mà đặt sai chỗ, thì lòng tốt cũng thành thừa. Quân tử là người biết cân nhắc bốn chữ ấy trước khi làm.

Đặt những điều này vào đời thường, quân tử hiện ra rất rõ. Quân tử là người bán hàng nói đúng về hàng của mình, không nói quá, không giấu lỗi. Quân tử là người đi làm về mệt vẫn giữ lời hứa với con, không lấy mệt ra làm cớ. Quân tử là người thấy đồng nghiệp sai thì nhắc riêng, không bêu rếu trước đám đông. Quân tử là người vay tiền thì trả đúng hẹn, không để người ta phải đòi. Quân tử là người giận thì nói thẳng, không nói xấu sau lưng. Những chuyện ấy không có gì to tát. Nhưng gom lại, thành một con người mà ai cũng muốn gần.

Ngược lại, kẻ tiểu nhân trong Kinh Dịch cũng không phải là người ác ôn gì ghê gớm. Tiểu nhân chỉ là người ngược lại với quân tử: thấy lợi thì quên nghĩa, thấy khó thì bỏ chạy, thấy người hơn mình thì ganh ghét, thấy mình sai thì đổ cho người khác. Tiểu nhân không cần phải làm điều ác lớn. Chỉ cần sống như vậy mỗi ngày, thì đã là tiểu nhân rồi. Cho nên, phân biệt quân tử với tiểu nhân không cần nhìn việc lớn. Chỉ cần nhìn việc nhỏ mỗi ngày.

Có một điều cần nói rõ. Làm quân tử không phải để được khen. Người quân tử thật không cần ai khen mình là quân tử. Họ sống như vậy vì họ thấy đó là cách sống đúng. Họ giữ lời vì họ thấy giữ lời là đúng, không phải vì sợ mất mặt. Họ khiêm tốn vì họ thấy mình còn thiếu, không phải vì muốn người khác khen mình khiêm tốn. Cái gốc của quân tử nằm ở trong lòng, không nằm ở miệng người khác.

Vậy thì, người quân tử trong đời thường là ai? Là người chồng đi làm về mệt vẫn rửa bát phụ vợ. Là người vợ thấy chồng sai vẫn nói nhẹ nhàng chứ không quát tháo. Là người cha dạy con bằng gương của mình, không chỉ bằng lời. Là người bán hàng cân đủ, nói thật. Là người bạn giữ kín chuyện riêng của bạn mình. Là người làm thuê làm hết sức dù không ai nhìn. Những người ấy không mặc áo dài, không đọc sách cổ, có khi chưa từng nghe tới Kinh Dịch. Nhưng họ đang sống đúng như lời Kinh Dịch dạy.

Cho nên, đừng tưởng quân tử là chuyện xa xôi. Quân tử ở ngay trong bữa cơm tối nay, trong câu nói ngày mai, trong cách bạn đối xử với người thân và người lạ. Mỗi ngày, bạn có nhiều lần để chọn: sống như quân tử hay sống như tiểu nhân. Chọn nhiều lần, thành thói quen. Thói quen nhiều lần, thành con người. Người quân tử, suy cho cùng, không phải là người sinh ra đã vậy. Mà là người chọn sống như vậy, mỗi ngày, trong từng việc nhỏ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập 1 (Yếu chỉ) — tr. 34 (Khiêm khiêm quân tử)
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập 1 (Yếu chỉ) — tr. 60 (Sấm gió thành quẻ Hằng, quân tử phải tìm phương vị bất biến)
• Dịch Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — tr. 26 (Bốn chữ Thời, Vị, Trung, Chánh; người quân tử không dùng đúng thời)
Bài liên quanKinh Dịch và quản trị cảm xúcLúc vận xấu, Kinh Dịch khuyên gìHọc Kinh Dịch bắt đầu từ đâu cho người bận rộn