Nhiều người muốn học Kinh Dịch mà không biết bắt đầu từ đâu. Mở sách ra, thấy toàn chữ Hán, toàn quẻ, toàn hào, thì nản. Đóng sách lại, tự nhủ: để khi nào rảnh rồi học. Nhưng người bận rộn thì bao giờ mới rảnh? Chờ rảnh thì không bao giờ học được. Học Kinh Dịch cho người bận rộn, phải bắt đầu bằng cách khác.
Trước hết, hãy bỏ nỗi sợ sách khó. Trong Kinh Dịch Trọn Bộ, dịch giả Ngô Tất Tố viết: Từ xưa đến nay, ai ai cũng tin Kinh Dịch là một bộ sách khó hiểu. Sự thực cũng đúng. Nhưng khó hiểu không có nghĩa là không học được. Khó là vì chữ Hán cổ, vì lời lẽ súc tích. Còn ý của nó thì gần lắm. Người bận rộn không cần học hết. Chỉ cần học từng chút một, mỗi ngày một chút, thì cũng đủ dùng.
Bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ thuật ngữ. Kinh Dịch có một số thuật ngữ mà ai học cũng phải nhớ, giống như học hình học phải nhớ định nghĩa. Trong cuốn Thuật Ngữ Và Qui Tắc Kinh Dịch Cần Nhớ, sách liệt kê rất rõ: Lưỡng nghi, Tứ tượng, Bát quái. Bát quái gồm Càn, Khôn, Ly, Khảm, Cấn, Đoài, Chấn, Tốn. Rồi Hào: Hào Dương, Hào Âm, Hào Sơ, Hào Thượng. Rồi Hà đồ, Lạc thư. Rồi Thoán, Tượng, Từ, Truyện. Nghe thì nhiều, nhưng thật ra chỉ là tên gọi. Giống như học nấu ăn phải biết tên các loại gia vị. Biết tên rồi, đọc sách mới hiểu sách đang nói gì. Người bận rộn chỉ cần mỗi ngày nhớ một hai thuật ngữ. Một tháng là nhớ hết những thuật ngữ cơ bản.
Sau thuật ngữ, hãy học 64 quẻ như 64 tình huống. Đừng học theo thứ tự trong sách. Hãy học theo đời mình. Hôm nay bạn đang gặp chuyện gì? Đang khó khăn lúc bắt đầu? Đọc quẻ Truân. Đang phải quyết định có nên lui không? Đọc quẻ Độn. Đang muốn đổi việc? Đọc quẻ Cách. Đang giận vợ hay giận chồng? Đọc quẻ Hàm. Đang thấy mình tự mãn? Đọc quẻ Khiêm. Học như vậy thì mỗi quẻ đều gắn với một chuyện thật trong đời mình. Nhớ lâu hơn nhiều so với học vẹt theo thứ tự.
Người bận rộn nên dành bao nhiêu thời gian? Mười lăm phút mỗi ngày là đủ. Sáng dậy sớm hơn mười lăm phút, đọc một quẻ, ngẫm một chút, rồi đi làm. Tối trước khi ngủ, đọc lại một đoạn, nghĩ xem hôm nay mình đã sống có giống lời quẻ dạy không. Mười lăm phút nghe thì ít, nhưng một năm là hơn chín mươi giờ. Chín mươi giờ đọc một cuốn sách, thì cuốn sách nào cũng xong. Quan trọng không phải là học nhiều trong một ngày. Mà là học đều mỗi ngày.
Cũng nên đọc phần áp dụng vào thời đại trong Dịch Kinh Đại Toàn Tập. Mỗi quẻ trong bộ sách này đều có một phần gọi là Áp Dụng Quẻ Vào Thời Đại. Phần này viết bằng lời thường, nói về chuyện đời nay: đi học, đi làm, làm ăn, gia đình. Người mới học nên đọc phần này trước, rồi mới đọc phần giải quẻ. Đọc phần áp dụng trước thì thấy quẻ gần gũi, dễ hiểu. Rồi từ đó mới đi sâu vào lời quẻ, hào quẻ. Đi từ dễ tới khó, từ gần tới xa, thì không nản.
Một lưu ý quan trọng: đừng học Kinh Dịch để đi phán vận mệnh cho người khác. Kinh Dịch ở đây là tài liệu tham khảo văn hóa, là triết lý sống. Học để hiểu đời, để sống cho đàng hoàng, không phải để dọa người hay để khẳng định tương lai. Ai học Kinh Dịch mà càng học càng thích phán, thì người đó đã học sai đường. Học đúng đường thì càng học càng khiêm tốn, càng học càng thấy mình còn thiếu nhiều.
Cuối cùng, hãy nhớ lời cụ Nguyễn Duy Cần trong Dịch Học Tinh Hoa: Dịch không phải chỉ nêu lên lẽ Âm Dương trong vũ trụ, Dịch còn đem luật Âm Dương mà áp dụng vào đời sống con người. Học Dịch là học để sống. Không phải để thuộc. Không phải để khoe. Mà để sống. Người bận rộn học Dịch, chỉ cần mỗi ngày hiểu thêm một chút về đời, sống tốt hơn một chút, thì đã là học thành công rồi. Không cần thuộc hết 64 quẻ. Chỉ cần một quẻ chạm đúng lúc mình đang cần, thế là đủ để bắt đầu. Và bắt đầu hôm nay, với mười lăm phút, là vừa đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư