🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Kinh Dịch và quản trị cảm xúc

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Có những ngày, chỉ một câu nói cũng làm hỏng cả ngày. Sáng ra vợ chồng cãi nhau một câu, cả ngày đi làm không tập trung. Sếp góp ý một câu, cả tuần ấm ức. Con nói một câu hỗn, cả tối mất ngủ. Cảm xúc của con người lạ lắm. Nó nhỏ thì nhỏ thật, mà nó lan nhanh như lửa gặp gió.

Kinh Dịch không dạy người ta không có cảm xúc. Mà dạy người ta hiểu cảm xúc đến từ đâu, và nuôi nó bằng cái gì. Hai quẻ đáng nhớ nhất cho chuyện này là quẻ Hàm và quẻ Di.

Quẻ Hàm nói về cảm ứng. Trong Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập Yếu chỉ, sách viết: Đầu Hạ kinh để hai quẻ Hàm, Hằng. Ở Hạ kinh, thời Sơn, Trạch hòa hợp nhau, Sơn Trạch thông khí, để thành quẻ Hàm. Thoán truyện quẻ Hàm đề cập đến chữ Tình. Thoán truyện quẻ Hàm nói đến Nhân tâm. Nghĩa là quẻ Hàm nói về tình cảm của con người, về sự cảm ứng lẫn nhau. Núi và đầm, hai thứ khác nhau, mà khí của chúng thông nhau. Cũng như người với người: cảm xúc của người này chạm tới người kia, không cần nói ra. Bạn giận, người đối diện cảm nhận được ngay, dù bạn chưa nói gì. Bạn vui, không khí trong nhà cũng vui theo. Cảm xúc lây lan như vậy đó.

Sách còn viết một câu rất sâu: Âm Dương có hòa hài, thì nhân luân mới có cơ bền vững, xã hội mới có cơ thanh bình. Âm dương hòa hài thì người với người mới bền. Đặt vào chuyện cảm xúc, câu này có nghĩa là: cảm xúc của mình không chỉ là chuyện của mình. Nó ảnh hưởng tới người xung quanh. Mình nóng giận, cả nhà phải chịu. Mình bình tĩnh, cả nhà được nhờ. Quản trị cảm xúc, suy cho cùng, không chỉ là giữ cho mình khỏe. Mà còn là giữ cho người xung quanh được yên.

Quẻ Di thì nói về nuôi dưỡng. Trong tập Thượng Kinh, phần áp dụng quẻ Di vào thời đại, sách viết: Trong Kinh Dịch, Di là cái mồm, nên bàn về Quẻ Di là bàn về di dưỡng. Di dưỡng là một định luật phổ quát: Trời đất di dưỡng vạn vật. Thánh nhân dưỡng hiền, và qua trung gian các hiền tài, dưỡng vạn dân. Di là cái miệng, là cái ăn. Nhưng di dưỡng không chỉ là ăn uống. Mà là nuôi dưỡng. Trời đất nuôi vạn vật. Thánh nhân nuôi người hiền. Còn mình, mình nuôi tâm mình bằng cái gì? Đó là câu hỏi mà quẻ Di đặt ra cho mỗi người.

Người nuôi tâm mình bằng tin tức giận dữ mỗi ngày thì tâm sẽ đầy giận dữ. Người nuôi tâm mình bằng lời chửi bới, đố kỵ, so sánh thì tâm sẽ đầy những thứ đó. Ngược lại, người nuôi tâm mình bằng sách hay, bằng lời nói tử tế, bằng những việc làm tốt, thì tâm sẽ đầy những thứ đó. Cảm xúc không tự nhiên sinh ra. Nó sinh ra từ những thứ mình nuôi tâm mình mỗi ngày. Muốn đổi cảm xúc, phải đổi thứ mình nuôi tâm.

Cụ Nguyễn Duy Cần trong Dịch Học Tinh Hoa nhắc một câu Hán văn rất hay: Đắc ý thường tư thất ý thời. Những lúc đắc ý nên nghĩ đến những lúc không còn đắc ý nữa. Câu này cũng là một cách quản trị cảm xúc. Lúc đang vui, đang thắng, đang được khen, người ta dễ kiêu, dễ nói quá, dễ làm quá. Nghĩ tới lúc thất ý, người ta sẽ chùng lại một chút. Chùng lại không phải là buồn. Chùng lại là tỉnh. Người tỉnh thì không để cảm xúc dắt mình đi. Người tỉnh thì dắt cảm xúc của mình đi.

Vậy quản trị cảm xúc theo Kinh Dịch là làm gì? Có ba việc đơn giản. Một, nhớ rằng cảm xúc lây lan. Mình giận, người khác cũng giận theo. Mình bình tĩnh, người khác cũng bình tĩnh theo. Cho nên, trước khi nổi giận, hãy nhớ tới người xung quanh. Hai, xem lại mình đang nuôi tâm bằng cái gì. Bớt đọc những thứ làm mình giận. Bớt nghe những lời làm mình đố kỵ. Thêm vào những thứ làm mình yên. Ba, lúc đắc ý thì nghĩ tới thất ý, lúc thất ý thì nghĩ tới đắc ý. Cảm xúc nào rồi cũng qua. Không có cảm xúc nào ở lại mãi.

Cảm xúc không phải là kẻ thù. Giận cũng có lúc cần giận. Buồn cũng có lúc cần buồn. Vui cũng có lúc cần vui. Quản trị cảm xúc không phải là diệt cảm xúc. Mà là hiểu nó, nuôi nó cho đúng, và không để nó dắt mình đi sai đường. Người làm được điều đó, dù không biết tới quẻ Hàm hay quẻ Di, cũng đang sống đúng như lời Kinh Dịch dạy.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập 1 (Yếu chỉ) — tr. 290 (Sơn Trạch thông khí; Thoán truyện quẻ Hàm nói đến Nhân tâm)
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập 2 (Thượng Kinh) — tr. 371 (Trời đất di dưỡng vạn vật; Thánh nhân dưỡng hiền)
• Dịch Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — tr. 22 (Đắc ý thường tư thất ý thời)
Bài liên quanLúc vận xấu, Kinh Dịch khuyên gìHọc Kinh Dịch bắt đầu từ đâu cho người bận rộnBạn bè và đối tác qua con mắt Kinh Dịch