🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Cát, hung, hối, lận: bốn chữ nói hết kết quả một việc

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Anh Tư bán tạp hóa ở đầu hẻm. Hôm qua anh ngồi cả buổi trước tờ giấy vay vốn, tay cầm bút mà không ký được. Vay thêm để mở rộng kệ hàng, bán thêm đồ, nghe thì hay. Nhưng lỡ bán không được thì sao? Lỡ tiền lời nuốt hết tiền lãi thì sao? Anh hỏi tôi: "Có cách nào biết trước việc này tốt hay xấu không?"

Người xưa cũng hỏi câu đó. Nhưng họ hỏi khác mình một chút. Họ không hỏi "số tôi tốt hay xấu". Họ hỏi "việc này làm ra sao". Kinh Dịch có bốn chữ để nói về kết quả của một việc. Bốn chữ thôi, mà nói hết.

Chữ thứ nhất là cát. Cát nghĩa là tốt, là lành, là việc làm xong thấy nhẹ người. Chữ thứ hai là hung. Hung nghĩa là xấu, là việc làm xong thấy nặng người, thấy hỏng. Hai chữ này ai cũng biết. Nhưng Kinh Dịch không dừng ở đó. Nó còn hai chữ nữa, mà hai chữ này mới là cái hay.

Chữ thứ ba là hối. Hối nghĩa là ăn năn, là biết mình sai. Nghe thì buồn, nhưng hối lại là tin mừng. Vì người biết hối là người còn đường sửa. Làm sai mà biết mình sai, dừng lại, sửa lại, thì cái sai đó không thành họa. Sách xưa có câu: "Cát hung hối lận giả sinh hồ động giả dã". Nghĩa là tốt xấu, ăn năn hay lo lắng, tất cả đều sinh ra từ hành động. Không phải từ trời rơi xuống. Mà từ cái mình làm.

Chữ thứ tư là lận. Lận nghĩa là lo lắng, là khó khăn, là việc chưa xong mà lòng đã nặng. Lận không phải là xui. Lận là lời nhắc. Như cái đèn vàng ở ngã tư, nó không cấm mình đi, nó bảo mình chậm lại, nhìn cho kỹ rồi hãy đi.

Bốn chữ này đi với nhau thành một vòng. Mình làm một việc. Việc đó có thể tốt, có thể xấu. Nếu thấy mình sai, mình hối, mình sửa, thì cái xấu dừng lại ở đó. Nếu mình thấy lo, mình cẩn thận thêm một chút, thì cái khó không thành họa. Nói cách khác, kết quả của một việc không đóng sẵn từ đầu. Nó đổi theo cách mình làm, theo lúc mình biết dừng, biết sửa.

Anh Tư nghe xong thì cười. Anh bảo: "Vậy là vay hay không vay, không phải do số, mà do tôi tính kỹ hay không". Đúng vậy. Vay vốn không tự nó tốt hay xấu. Vay mà tính kỹ, bán được hàng, trả được nợ, thì là cát. Vay mà tính ẩu, hàng ế, nợ chồng nợ, thì là hung. Còn nếu vay rồi mới thấy mình tính sai, mà biết dừng lại, thu hẹp lại, bán bớt kệ hàng, thì cái hối đó cứu mình một bàn thua. Còn nếu ngay từ đầu đã thấy lo, thấy trong lòng không yên, thì cái lận đó đang bảo mình: khoan đã, tính lại đi, hỏi thêm người đi.

Người xưa dùng bốn chữ này không phải để đoán số. Họ dùng để soi mình. Trước khi làm một việc lớn, họ tự hỏi ba câu. Câu thứ nhất: việc này làm xong, mình có thấy nhẹ người không. Câu thứ hai: nếu làm sai, mình có sửa được không. Câu thứ ba: trong lòng mình lúc này có đang lo không, và cái lo đó có lý do gì không. Ba câu hỏi đó không cần biết bói toán. Ai cũng tự hỏi được.

Có một điều nữa đáng nhớ. Trong bốn chữ, chữ hối là chữ ấm nhất. Vì hối nghĩa là còn biết mình sai. Người không biết hối mới đáng sợ. Người làm hỏng việc mà vẫn cho là mình đúng, vẫn đi tiếp, thì cái hung đó không còn đường lui. Còn người biết hối thì khác. Hối là cửa mở. Nhiều người trong đời đã đổi cả một chặng đường chỉ vì một lần biết hối: hối vì đã nói nặng với cha mẹ, hối vì đã vay quá sức, hối vì đã tin người không đáng tin. Cái hối đó đau, nhưng nó là cái đau cứu người.

Còn chữ lận thì dạy mình đừng sợ lo lắng. Ai làm việc lớn mà không lo. Lo không phải là yếu. Lo là cái tâm đang làm việc. Người không lo gì hết, làm gì cũng ẩu, thì mới đáng lo. Người biết lo thì sẽ chuẩn bị. Chuẩn bị thêm một chút, hỏi thêm một người, để dành thêm một ít tiền, thì cái lận đó hóa nhẹ.

Cho nên bốn chữ cát, hung, hối, lận không phải là bốn cái án. Nó là bốn cái gương. Việc tốt hay xấu, một phần do trời, nhưng phần lớn do mình làm, mình sửa, mình cẩn thận. Anh Tư cuối cùng không ký vội. Anh về tính lại một tuần, hỏi thêm hai người bạn bán hàng, rồi mới quyết định vay một nửa số tiền định vay. Anh bảo: "Vay ít thôi, lỡ có hối thì còn sửa được". Đó chính là cách người xưa dùng Kinh Dịch trong đời thường: không phải để biết trước, mà để làm cho chắc.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử — Nguyễn Hiến Lê — trang 223
• Dịch Học Tinh Hoa — Nguyễn Duy Cần — trang 60
Bài liên quanSáu mươi bốn quẻ là sáu mươi bốn hoàn cảnh đờiHào từ và tượng từ: đọc Kinh Dịch bằng hình ảnhKinh Dịch cho người mới khởi nghiệp: bắt đầu nhỏ, đi từng bước