🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Kinh Dịch và việc đổi nghề giữa đời: khi nào nên đổi, khi nào nên ở lại

Kinh Dịch trong đời sống · 8 phút đọc

Anh Tư bốn mươi lăm tuổi, sửa xe ở đầu hẻm gần hai mươi năm. Tay nghề giỏi, khách quen đông, tháng nào cũng đủ nuôi vợ con. Vậy mà dạo này, tối nào anh cũng ngồi nhìn cái bảng hiệu cũ, thở dài. Vợ hỏi, anh chỉ nói: "Làm hoài cũng vậy." Con trai lớn hỏi: "Ba có muốn đổi nghề không?" Anh cười trừ. Đổi thì đổi cái gì? Ở tuổi này, học lại từ đầu thì muộn. Mà ở yên thì lòng cứ bứt rứt, như đôi dép đã mòn, đi thì đau chân, bỏ thì tiếc.

Câu chuyện của anh Tư không hiếm. Nhiều người đi được nửa đời bỗng thấy nghề mình làm không còn hợp nữa. Có người làm vì chán. Có người làm vì tiền không đủ nuôi nhà. Có người làm vì sức khỏe không theo nổi. Họ đứng giữa hai bên: một bên là cái quen, một bên là cái chưa biết. Đổi thì sợ mất. Không đổi thì sợ phí cả đời còn lại.

Người xưa có câu: "Cùng tắc biến, biến tắc thông." Tới đường cùng thì phải đổi, đổi rồi mới thông. Câu này không giục ta đổi cho nhanh. Nó chỉ nói một lẽ thật: khi một con đường đã đi tới tận cùng, cứ cố đi nữa cũng không tới đâu. Nước chảy tới chỗ tắc thì phải rẽ. Cây mọc tới nóc nhà thì phải tỉa. Đổi nghề, xét cho cùng, cũng là một cách rẽ của dòng nước.

Nhưng thế nào mới gọi là "cùng"? Đây là chỗ nhiều người lầm. Mệt không phải là cùng. Chán vài bữa không phải là cùng. Bị sếp mắng một trận, bị khách chê một câu, chưa phải là cùng. "Cùng" là khi nghề ấy không còn nuôi được mình và nhà mình nữa, dù mình đã cố hết sức. "Cùng" là khi sức khỏe đã báo động mà nghề vẫn đòi mình gồng. "Cùng" là khi mình học hết những gì nghề ấy dạy, làm hết những gì nghề ấy cho, mà lòng vẫn không lớn thêm được nữa.

Có một anh bạn tôi làm kế toán mười hai năm. Anh giỏi, lương cao, nhưng mỗi sáng đi làm như đi chịu tội. Anh xin nghỉ, mở quán cà phê. Ba tháng đầu đông khách, sáu tháng sau lỗ vốn, một năm sau phải đóng cửa. Anh quay lại làm kế toán, nhưng lần này anh chọn công ty nhỏ, làm việc mình thích, lương thấp hơn mà lòng nhẹ hơn. Anh bảo: "Tôi không sai vì đổi. Tôi sai vì đổi mà không chuẩn bị." Câu ấy đáng nhớ. Đổi nghề không phải là bỏ chạy. Đổi nghề là chuyển nhà, phải xem nhà mới có đủ chắc không.

Kinh Dịch còn có câu: "Thiên hành kiện, quân tử dĩ tự cường bất tức." Trời vận hành mạnh mẽ không nghỉ, người quân tử cũng tự cố gắng không ngừng. Câu này đặt cạnh câu "cùng tắc biến" thì đủ ý: đổi hay không đổi, điều không được dừng là sự cố gắng mỗi ngày. Người ở lại mà ngày nào cũng học thêm một chút, nghề cũ cũng thành nghề mới. Người ra đi mà mang theo thói lười, nghề mới cũng thành nghề cũ.

Vậy, khi nào nên đổi? Khi mình đã nhìn thẳng vào ba câu hỏi mà không trốn được nữa. Thứ nhất, nghề này còn nuôi được nhà mình trong năm năm tới không? Thứ hai, sức mình còn theo được nó bao lâu? Thứ ba, mình có còn học được gì từ nó không, hay chỉ đang lặp lại một ngày cũ? Nếu cả ba câu đều trả lời là không, thì đó là lúc phải tính chuyện đổi. Còn nếu chỉ một câu trả lời là không, có khi chỉ cần đổi cách làm, chưa cần đổi nghề.

Khi nào nên ở lại? Khi cái chán của mình chỉ là cái mệt của một đợt. Khi nghề vẫn nuôi được nhà, vẫn cho mình học, chỉ là mình chưa biết nghỉ đúng cách. Nhiều người đổi nghề xong mới biết, hóa ra mình không ghét nghề, mình chỉ ghét cái cách mình đang làm nghề ấy. Làm ít lại, làm chậm lại, học thêm một món mới trong nghề cũ, đôi khi đã đủ.

Nếu đã quyết đổi, hãy đổi từng bước. Đừng đốt cầu. Giữ nghề cũ nuôi nhà, học nghề mới vào buổi tối. Làm thử việc mới vào cuối tuần. Nói chuyện với người đã làm nghề ấy năm bảy năm, hỏi họ cái khổ thật của nghề, đừng chỉ nghe cái sướng. Chuẩn bị tiền để sống sáu tháng không có thu nhập. Rồi hãy bước. Đổi nghề kiểu nhảy từ bờ này sang bờ kia mà không biết bờ kia có đá không, là liều, không phải dũng.

Anh Tư cuối cùng không bỏ tiệm sửa xe. Anh học thêm sửa xe điện, nhận thêm học trò, bớt ngồi sửa cả ngày mà dành buổi chiều dạy nghề cho mấy đứa nhỏ trong xóm. Vẫn cái tiệm ấy, vẫn đôi tay ấy, nhưng anh thấy mình đi tiếp được. Có người đổi nghề mới là đổi đời. Có người đổi cách làm nghề cũ, cũng là đổi đời. Quan trọng không phải là đổi hay không đổi, mà là mình có còn đi tới không, hay đã đứng yên mà tưởng mình đang đi.

Đổi nghề giữa đời không phải chuyện xấu hổ. Xấu hổ là khi mình biết đường đã cùng mà vẫn cố đi, để rồi một ngày không còn đường lui. Người xưa dạy "cùng tắc biến" không phải để ta bỏ cuộc sớm, mà để ta đừng biến đời mình thành một con đường cụt. Hết đường thì rẽ. Rẽ mà vẫn đi thẳng về phía trước, thì rẽ nào cũng là đường.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập (Yếu Chỉ) — trang 53
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập (Thượng Kinh) — trang 27
Bài liên quanChữ Nhẫn trong Kinh Dịch: nhịn một chút, giữ được cả nhàKinh Dịch dạy cách làm hòa sau một lần cãi nhauÂm dương trong hôn nhân: khác nhau mà vẫn hòa được